ΦΥΣΙΚΑ ΣΤ΄

Ταχύτητα ονομάζεται το φυσικό μέγεθος που μας πληροφορεί για την απόσταση που διανύει ένα κινητό στη μονάδα του χρόνου.
Τις δυνάμεις δεν μπορούμε να τις δούμε. Καταλαβαίνουμε ότι ασκούνται από τα αποτελέσματά τους.
Δυναμόμετρα είναι τα όργανα που χρησιμοποιούμε, για να μετράμε τις δυνάμεις.
Βάρος ονομάζουμε τη δύναμη την οποία ασκεί η Γη στα σώματα.
Τριβή ονομάζουμε τη δύναμη, η οποία αντιστέκεται στην κίνηση ενός σώματος που γλιστρά πάνω σ' ένα άλλο.
Πίεση υπάρχει στα σώματα λόγω των δυνάμεων που ασκούνται σ´ αυτά.
Υδροστατική ονομάζουμε την πίεση που δημιουργείται στα υγρά λόγω του βάρους τους.
Ατμοσφαιρική ονομάζουμε την πίεση που δημιουργείται στον αέρα λόγω του βάρους του.

Με μια ματιά...

Η ταχύτητα είναι το φυσικό μέγεθος που μας πληροφορεί πόσο γρήγορα αλλάζει η θέση ενός σώματος.
Μία δύναμη μπορεί…

• να αλλάξει την κινητική κατάσταση ενός σώματος, δηλαδή να αυξήσει ή να μειώσει την την ταχύτητά του ή να αλλάξει την κατεύθυνση της κίνησής του.

• να παραμορφώσει ένα σώμα μόνιμα ή προσωρινά.

Οι δυνάμεις ασκούνται με επαφή ή από απόσταση.
Τις δυνάμεις δεν τις βλέπουμε, καταλαβαίνουμε ότι αυτές ασκούνται από τα αποτελέσματά τους.
Η δύναμη που η Γη ασκεί στα σώματα ονομάζεται βάρος.
Αντίθετα με τη μάζα των σωμάτων που είναι πάντα ίδια, το βάρος των σωμάτων μεταβάλλεται ανάλογα με την απόσταση από το κέντρο της Γης.
Η τριβή είναι μια δύναμη που αντιστέκεται στην κίνηση των σωμάτων.
Λόγω των δυνάμεων που ασκούνται στα σώματα δημιουργείται πίεση.
Η πίεση που δημιουργείται στα υγρά και στα αέρια λόγω του βάρους τους ονομάζεται υδροστατική και ατμοσφαιρική αντίστοιχα.

O κλάδος της Φυσικής στον οποίο μελετάμε τις κινήσεις των σωμάτων και τις δυνάμεις που προκαλούν αλλαγές στην κίνησή τους ονομάζεται Μηχανική. Ακριβέστερα στη Μηχανική μελετάμε την κίνηση σωμάτων που είναι μεγάλα σε σύγκριση με τις διαστάσεις των ατόμων και τα οποία κινούνται με ταχύτητες πολύ μικρές σε σύγκριση με την ταχύτητα του φωτός. Η Μηχανική είναι ο πρώτος τομέας της Φυσικής με τον οποίο ασχολήθηκε ο άνθρωπος ήδη από την αρχαιότητα.

Μηχανή ή μηχάνημα ονομάζεται οποιοδήποτε εργαλείο ή μέσο που μπορεί να διευκολύνει την ανθρώπινη εργασία ή που μπορεί να αυξήσει τη δύναμη ή την αποτελεσματικότητά της.

Επίσης οποιαδήποτε συσκευή που χρησιμοποιείται για την παραγωγή έργου, είτε μεταδίδοντας είτε μετατρέποντας άλλη μορφή ενέργειας σε παραγωγή έργου.

ΦΕ1: Η ταχύτητα

Πόσες φορές χτυπά η καρδιά σου σε ένα δευτερόλεπτο;

Πόσες ώρες αθλείσαι σε μία εβδομάδα;

Η αναφορά στη μονάδα μέτρησης του χρόνου είναι απαραίτητη και όταν θέλουμε να εκτιμήσουμε πόσο γρήγορα κινείται ένα σώμα.

Ταχύτητα είναι το φυσικό μέγεθος που μας πληροφορεί για την απόσταση που διανύει ένα σώμα στη μονάδα του χρόνου.

Εξαρτάται:

από την απόσταση που διανύει ένα σώμα
από τον χρόνο που χρειάζεται ένα σώμα για να διανύσει μια απόσταση

Η ταχύτητα στη ζωή μας

ΦΕ2: Οι δυνάμεις

Τη λέξη «δύναμη» τη χρησιμοποιούμε στην καθημερινή μας ζωή με πολλές διαφορετικές σημασίες….

Η δύναμη της συνήθειας.

Η δύναμη της πειθούς.

Η δύναμη της φύσης.

Οι στρατιωτικές δυνάμεις.

Οι ψυχικές δυνάμεις.

Και στη φυσική χρησιμοποιούμε τη λέξη «δύναμη». Το νόημά της εδώ είναι διαφορετικό και συγκεκριμένο. Τη δύναμη δεν μπορούμε να τη δούμε. Καταλαβαίνουμε ότι σε ένα σώμα ασκείται δύναμη από τα αποτελέσματά της.

Στη Φυσική λέμε ότι σε ένα σώμα ασκείται δύναμη, όταν αλλάζει η κινητική του κατάσταση ή παραμορφώνεται.

Ο άνθρωπος με τους μυς του ασκεί δυνάμεις. Σηκώνει βάρη, σπρώχνει και τραβά πράγματα, παραμορφώνει αντικείμενα. Σε κάποιες περιπτώσεις η δύναμη που μπορεί να ασκήσει ο άνθρωπος με τους μυς του δεν είναι αρκετά μεγάλη. Τότε χρησιμοποιεί μηχανές. Όταν ακούς τη λέξη «μηχανή», φέρνεις στο νου σου κάτι πολύπλοκο: ένα πλυντήριο, ένα αυτοκίνητο, ένα γερανό, τα μηχανήματα σε ένα εργοστάσιο.

Υπάρχουν όμως και πιο απλές μηχανές που χρησιμοποιείς καθημερινά. Το ψαλίδι, η πένσα, το ανοιχτήρι, ο καρυοθραύστης είναι τέτοιες απλές μηχανές.

ΦΕ3: Οι δυνάμεις με επαφή - Δυνάμεις από απόσταση

Δυνάμεις επαφής οι δυνάμεις που ασκούνται ανάμεσα σε δύο σώματα που βρίσκονται σε επαφή.

Δυνάμεις από απόσταση οι δυνάμεις που αναπτύσσονται ανάμεσα σε δύο σώματα που βρίσκονται σε απόσταση το ένα από το άλλο.

Βάρος ενός υλικού σώματος είναι η ελκτική δύναμη που ασκείται στο σώμα από τη Γη και έχει φορά προς το κέντρο της.

Ο Ισαάκ Νεύτων (Isaac Newton, 4 Ιανουαρίου 1643 – 31 Μαρτίου 1727) ήταν Άγγλος φυσικός, μαθηματικός, αστρονόμος, φιλόσοφος, αλχημιστής και θεολόγος. Θεωρείται πατέρας της Κλασικής Φυσικής, καθώς ξεκινώντας από τις παρατηρήσεις του Γαλιλαίου αλλά και τους νόμους του Κέπλερ για την κίνηση των πλανητών διατύπωσε τους τρεις μνημειώδεις νόμους της κίνησης και τον περισπούδαστο «νόμο της βαρύτητας» (που ο θρύλος αναφέρει πως αναζήτησε μετά από πτώση μήλου από μια μηλιά). Μεγάλης ιστορικής σημασίας υπήρξαν ακόμη οι μελέτες του σχετικά με τη φύση του φωτός καθώς επίσης και η καθοριστική συμβολή του στη θεμελίωση των σύγχρονων μαθηματικών και συγκεκριμένα του διαφορικού και ολοκληρωτικού λογισμού.

Συχνά στην καθημερινή ζωή μπερδεύουμε τις έννοιες «βάρος» και «μάζα».

Η μάζα π.χ. ενός αστροναύτη είναι ίδια και στη Γη και στο διάστημα, ενώ το βάρος του είναι πολύ μικρότερο στο διάστημα. Στη Σελήνη συγκεκριμένα είναι έξι φορές μικρότερο από ότι στη Γη!! Το ίδιο συμβαίνει και με το βάρος ενός σώματος στην κορυφή ενός ψηλού βουνού (είναι μικρότερο από ό,τι στην επιφάνεια της θάλασσας, γιατί έχει μεγαλώσει η απόσταση από το κέντρο της γης).

ΦΕ4: Πώς μετράμε τη δύναμη

Ο πιο δυνατός άνθρωπος, σύμφωνα με τη μυθολογία, ήταν ο Ηρακλής. Οι άνθρωποι πάντα σύγκριναν τη δύναμή τους σηκώνοντας αντικείμενα με μεγάλο βάρος. Όποιος μπορούσε να σηκώσει το πιο βαρύ αντικείμενο ήταν ο πιο δυνατός, αυτός που μπορούσε να ασκήσει μεγαλύτερη δύναμη.

Το μέγεθος της δύναμης μετριέται με ειδικά όργανα που ονομάζονται δυναμόμετρα. Μονάδα μέτρησης της δύναμης είναι το Newton (Νιούτον), το οποίο συμβολίζεται: 1 Ν

Το πρώτο ειδικό όργανο για τη μέτρηση της δύναμης, το πρώτο δυναμόμετρο, κατασκευάστηκε το 1780 από το Γάλλο μηχανικό Edme Regnier. Η αρχή λειτουργίας του δε διέφερε πολύ από αυτή των σύγχρονων δυναμόμετρων. Η παραμόρφωση ενός μεταλλικού ελάσματος μετακινούσε ένα δείκτη σε μια κλίμακα. Ανάλογη με τη δύναμη ήταν και η παραμόρφωση του ελάσματος, άρα και η μετακίνηση του δείκτη. Τα σύγχρονα δυναμόμετρα λειτουργούν με βάση την παραμόρφωση ενός ελατηρίου. Όσο μεγαλύτερη είναι η δύναμη, τόσο μεγαλύτερη είναι η παραμόρφωση του ελατηρίου.

Η μονάδα μέτρησης του βάρους είναι ίδια με τη μονάδα μέτρησης της δύναμης, γιατί το βάρος είναι δύναμη.

Επομένως μονάδα μέτρησης του βάρους είναι το Newton (1 Ν).

Θυμάσαι το μπέρδεμα σχετικά με τη μάζα και το βάρος;

ΦΕ5: Η τριβή μια σημαντική δύναμη

Η τριβή είναι μία δύναμη που αντιστέκεται στην κίνηση των σωμάτων.

Όσο πιο πολύ χρόνο είναι σε επαφή δύο σώματα, τόσο πιο έντονα είναι τα αποτελέσματα της τριβής.

ΦΕ6: Παράγοντες από τους οποίους εξαρτάται η τριβή

Η τριβή που ασκείται σ' ένα σώμα, όταν αυτό γλιστρά πάνω σε μια επιφάνεια, εξαρτάται από το βάρος του σώματος και από το είδος των επιφανειών που βρίσκονται σε επαφή. Αν οι επιφάνειες είναι λείες, τότε η τριβή είναι μικρή, ενώ, αν οι επιφάνειες είναι τραχιές, η τριβή είναι μεγαλύτερη.

Η τριβή δεν εξαρτάται από το μέγεθος της επιφάνειας του σώματος.

Παράγοντες από τους οποίους εξαρτάται η τριβή

ΦΕ7: Τριβή, επιθυμητή ή ανεπιθύμητη

Τι κάνουμε όταν η τριβή είναι επιθυμητή;

Χρησιμοποιούμε αντικείμενα φτιαγμένα από υλικά με τραχιές επιφάνειες ή επικαλύπτουμε τις επιφάνειες με τραχιά υλικά, που έχουν προεξοχές, ώστε να αναπτύσσεται μεγάλη τριβή.

Τι κάνουμε όταν η τριβή δεν είναι επιθυμητή;

Χρησιμοποιούμε υλικά που μειώνουν τις τριβές, όπως ειδικά λάδια και ζελέ, που ονομάζονται λιπαντικά.

ΦΕ8: Η πίεση

Τη λέξη «πίεση» τη χρησιμοποιούμε στην καθημερινή μας ζωή.

Υπάρχει πίεση χρόνου και δεν προλαβαίνω.

Ο παππούς μου έχει πίεση και πρέπει να προσέχει.

Μη με πιέζετε να κάνω πράγματα που δεν θέλω.

ΦΕ9: Η υδροστατική πίεση

Την πίεση που ασκεί ένα υγρό, λόγω του βάρους του, σε οποιοδήποτε σώμα βρίσκεται σε επαφή μαζί του, την ονομάζουμε υδροστατική πίεση.

ΦΕ10: Η ατμοσφαιρική πίεση

Παρ’ ότι δεν το βλέπουμε, η Γη περιβάλλεται από ένα στρώμα αερίων, το οποίο συγκρατείται γύρω από αυτή, χάρη στη δύναμη της βαρύτητας. Το στρώμα αυτό των αερίων ονομάζεται ατμόσφαιρα.

Η ατμόσφαιρα φτάνει περίπου σε απόσταση 800 χμ. από την επιφάνεια της Γης.

Αποτελείται κυρίως από άζωτο (Ν2) και οξυγόνο (Ο2).

Σε μικρότερη ποσότητα υπάρχουν και άλλα αέρια, όπως το διοξείδιο του άνθρακα (CO2).

Η ατμόσφαιρα είναι πιο πυκνή κοντά στην επιφάνεια της Γης και αραιώνει καθώς απομακρυνόμαστε από αυτή. Άρα, Η ατμοσφαιρική πίεση που δέχεται ένα σώμα εξαρτάται από την απόσταση του σώματος από την επιφάνεια της Γης.

Επανάληψη ενότητας

Page updated

Google Sites

Report abuse