ΓΛΩΣΣΑ Ε΄
Ενότητα 2
Ενότητα 2
Η ζωή στην πόλη
Γλώσσα Ε΄ Δημοτικού - 2η ενότητα
Βιβλίο μαθητή & Τετράδιο εργασιών με δυνατότητα επεξεργασίας των κειμένων και προσθήκης των απαντήσεων μέσα σε πλαίσια.
Στόχοι
Δίνουμε οδηγίες για να ζούμε καλύτερα στην πόλη και για να μετακινούμαστε σ' αυτή.
Ξεχωρίζουμε τις εγκλίσεις του ρήματος.
Χρησιμοποιούμε σωστά και κλίνουμε θηλυκά ουσιαστικά σε -ος και επίθετα σε -ης, -ης, -ες.
Πόλη θεωρείται μία αστική περιοχή με μια σχετική πυκνότητα πληθυσμού που έχει δημόσια κτήρια και υπηρεσίες αντίστοιχα προς τον πληθυσμό της. Προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη «πόλις» (σύνολο μεγάλου αριθμού οικημάτων ή/και πολιτών). Στην Ελλάδα ένας οικισμός για να χαρακτηριστεί ως πόλη πρέπει να έχει τουλάχιστον 10.000 κατοίκους.
Ωστόσο, αξίζει να σημειωθεί ότι υπάρχουν και κάποιες εξαιρέσεις, όπως πρωτεύουσες νομών που μπορεί να έχουν λιγότερους από 10.000 κατοίκους αλλά λόγω της διοικητικής τους σημασίας χαρακτηρίζονται ως πόλεις.
Η πόλη είναι ένας μεγάλος τόπος όπου ζουν και δραστηριοποιούνται πολλοί άνθρωποι μαζί. Φαντάσου τη σαν ένα ζωντανό παζλ που αποτελείται από σπίτια, πολυκατοικίες, δρόμους, πλατείες, σχολεία, καταστήματα και πάρκα. Στην πόλη, οι άνθρωποι πηγαίνουν στη δουλειά τους, τα παιδιά στο σχολείο, και όλοι μαζί μοιράζονται τους ίδιους χώρους και υπηρεσίες, όπως τα μέσα μεταφοράς, τα νοσοκομεία και τις βιβλιοθήκες.
Στη δεκαετία του 1950 τα επαγγέλματα ήταν πολύ διαφορετικά από ότι είναι σήμερα. Τον καιρό εκείνο οι οικονομικές συνθήκες ήταν πολύ δύσκολες, τα αγαθά λιγοστά. Τα σπίτια είχαν αυλές με μάντρες, οι οποίες για να διατηρηθούν χρειάζονταν κάθε τόσο ασβέστωμα.
Έτσι, περνούσε από τις γειτονιές ο ασβεστάς. Τα ψυγεία δεν ήταν ηλεκτρικά, αλλά ξύλινα, και λειτουργούσαν με πάγο. Κάθε μέρα λοιπόν περνούσε ο παγοπώλης που εφοδίαζε με πάγο όλα τα σπίτια. Οι βιομηχανίες γάλακτος δεν υπήρχαν, και ο γαλατάς μοίραζε κάθε πρωί το γάλα, που το έπαιρνε απευθείας από τις αγελάδες.
Όλοι αυτοί οι πλανόδιοι επαγγελματίες γύριζαν τις γειτονιές τα δύσκολα εκείνα χρόνια μετά το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, τότε που ο κόσμος ήταν πολύ λιγότερος από σήμερα και πιο φτωχός, για να μπορέσουν να ζήσουν. Όμως, καθώς περνούσε ο καιρός και ο τόπος μας προόδευε, τα επαγγέλματα αυτά άρχισαν σιγά σιγά να χάνονται. Σήμερα έχουν απομείνει ελάχιστοι από αυτούς τους επαγγελματίες, ενώ πολλά από επαγγέλματα χάθηκαν αφού οι ανάγκες άλλαξαν.
Οι εγκλίσεις των ρημάτων
Οι μορφές που παίρνει το ρήμα, για να φανερώσει τον τρόπο με τον οποίο θέλουμε να παρουσιάσουμε αυτό που σημαίνει (το ρήμα) λέγονται εγκλίσεις.
Οριστική
Η οριστική φανερώνει πως αυτό που σημαίνει το ρήμα είναι κάτι το βέβαιο και πραγματικό, είτε είναι κατάφαση είτε είναι άρνηση είτε είναι ερώτηση.
π.χ.:
Θα βρέξει αύριο. (κατάφαση)
Δεν θα βρέξει αύριο. (άρνηση)
Θα βρέξει αύριο; (ερώτηση)
Η οριστική δεν παίρνει άρνηση «δε(ν)».
Υποτακτική
Η υποτακτική φανερώνει πως αυτό που σημαίνει το ρήμα είναι κάτι που θέλουμε να γίνει ή περιμένουμε να γίνει.
π.χ.:
Θέλω να έρθεις.
Ας ξεκουραστούμε λίγο.
Όταν ένα ρήμα βρίσκεται στην υποτακτική, συνοδεύεται ή από έναν από τους συνδέσμους για να, όταν, πριν, αν, άμα, ή από τα μόρια να, ας.
Η υποτακτική παίρνει άρνηση «μη(ν)».
Προστακτική
Η προστακτική φανερώνει πως αυτό που σημαίνει το ρήμα είναι προσταγή, επιθυμία, ευχή.
π.χ.:
Έλα αμέσως. (προσταγή)
Φέρε μου ένα ποτήρι νερό, σε παρακαλώ. (επιθυμία)
Βοήθησέ με, Παναγιά μου! (ευχή)
Απαρέμφατο & μετοχή
Ως εγκλίσεις λογαριάζονται επίσης το απαρέμφατο και η μετοχή.
Το απαρέμφατο δεν κλίνεται, δε συνηθίζεται μόνο του και χρησιμεύει για να σχηματίζονται οι συντελεσμένοι χρόνοι του ρήματος.
π.χ.:
δένω → απαρέμφατο: δέσει
δένομαι → απαρέμφατο: δεθεί
Ενεργητική φωνή: Παρακείμενος: έχω δέσει - Υπερσυντέλικος: είχα δέσει - Συντελεσμένος Μέλλοντας: θα έχω δέσει
Παθητική φωνή: Παρακείμενος: έχω δεθεί - Υπερσυντέλικος: είχα δεθεί - Συντελεσμένος Μέλλοντας: θα έχω δεθεί
Η μετοχή είναι ένας ρηματικός τύπος άλλοτε άκλιτος (δένοντας/τραγουδώντας) και άλλοτε κλιτός με τρία γένη (δεμένος, δεμένη, δεμένο).
Το σύνολο των υλικών, πνευματικών, τεχνικών επιτευγμάτων και επιδόσεων, που είναι αποτέλεσμα των δημιουργικών δυνάμεων και των ικανοτήτων του ανθρώπου και που εκφράζεται ιστορικά στους τύπους και στις μορφές οργάνωσης και δράσης της κοινωνίας καθώς και στη δημιουργία (υλικών και πνευματικών) αξιών ονομάζεται πολιτισμός.
Το σύνολο των ηθών και εθίμων, των υλικών, πνευματικών, καλλιτεχνικών και τεχνικών επιδόσεων και επιτευγμάτων του ανθρώπου. / Ο τρόπος ζωής και συμπεριφοράς, το επίπεδο που αποκτιέται μέσω της παιδείας και της εκπαίδευσης (π.χ.: Η καθαριότητα είναι πολιτισμός).
Τέχνη: (<τίκτω = γεννώ) η ελεύθερη, δημιουργική έκφραση του ανθρώπου με έργα που διέπονται από αισθητικούς κανόνες. / Κάθε δημιούργημα που εκφράζει το συναισθηματικό κόσμο του ανθρώπου και προκαλεί αισθητική απόλαυση. / Η ικανότητα στο να κάνει ή να κατασκευάζει κανείς κάτι σωστά. / Το επάγγελμα, η δουλειά, κυρίως η χειρωνακτική.