ΓΛΩΣΣΑ ΣΤ΄

Η Οικία - Μουσείο Καβάφη, όπου έζησε τα τελευταία χρόνια της ζωής του ο Αλεξανδρινός ποιητής Κωνσταντίνος Καβάφης (1863 – 1933), βρίσκεται στην Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου, στον αριθ. 4 της οδού Κ. Καβάφη, όπως μετονομάστηκε πρόσφατα προς τιμήν του ποιητή η πρώην οδός Σαρμ ελ-Σεϊχ (Charm el-Sheik). Απέναντι από το σπίτι του Καβάφη ήταν το ελληνικό νοσοκομείο και στην άλλη γωνία το ελληνορθόδοξο πατριαρχείο του Αγίου Σάββα.

Το σπίτι του Καβάφη στην πολυκατοικία της οδού Λέψιους ήταν ένα διαμέρισμα με μπαλκόνι στο δεύτερο πάτωμα του κτιρίου, που κάποτε πρέπει να είχε όψη επιβλητική. Από τις πέντε μέχρι τις οκτώ τα βράδια, ο Καβάφης δεχόταν στο κόκκινο σαλόνι του σπιτιού τους φίλους του κι ανάμεσά τους πολλούς επισκέπτες από την Ελλάδα. Στο διαμέρισμα υπήρχαν αντικείμενα που ανήκαν στην οικογένεια του ποιητή: παλιά ξυλόγλυπτα, βελούδινες πολυθρόνες, τραπεζάκια με ψηφιδωτό φίλντισι, μεταξωτά μαξιλάρια και πορσελάνινες λάμπες πάνω σε μαρμάρινα τραπέζια. Παντού στους τοίχους υπήρχαν οικογενειακά πορτρέτα.

Ο Καβάφης πέθανε στο σπίτι αυτό στις 2 η ώρα το πρωί της 29ης Απριλίου 1933, ημέρα των γενεθλίων του, σε ηλικία 70 χρονών. Η κηδεία του έγινε το απόγευμα της ίδιας ημέρας από τη γειτονική εκκλησία του Αγίου Σάββα και ενταφιάστηκε στον οικογενειακό τάφο του ελληνικού νεκροταφείου.

Πηγή: ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ

❓ Προσπαθήστε να απαντήσετε στις παρακάτω ερωτήσεις, βρίσκοντας μέσα στο κείμενο τις πληροφορίες που χρειάζεστε:

α. Tι περιγράφει ο συγγραφέας; Ποιος κατοικούσε στο σπίτι;

Ο συγγραφέας περιγράφει το σπίτι και κυρίως το εσωτερικό του διαμερίσματος του ποιητή Κωνσταντίνου Καβάφη. Στο σπίτι αυτό κατοικούσε ο ίδιος ο Καβάφης, στον δεύτερο όροφο του κτιρίου.

β. Πού βρίσκεται το σπίτι; Έχουμε πληροφορίες για το πώς ήταν απ' έξω;

Το σπίτι βρισκόταν στην οδό Λέψιους, στην καρδιά της Αλεξάνδρειας. Ήταν ένα μέγαρο βαμμένο σε πορτοκαλί χρώμα. Απέναντί του βρισκόταν ένα νοσοκομείο, ανάμεσα σε μικρά χαμηλά σπίτια. Για την εξωτερική του εμφάνιση δεν έχουμε πολλές πληροφορίες. Ο συγγραφέας αναφέρει μόνο ότι η πρόσοψή του δεν είχε κάτι ιδιαίτερο ή μοντέρνο που να εντυπωσιάζει.

γ. Πώς είναι το σπίτι από μέσα με τη σειρά που βλέπει τους χώρους ο συγγραφέας;

Πρώτα περιγράφεται η είσοδος, όπου ξεχωρίζει μια μεγάλη και ψηλή βιβλιοθήκη που καλύπτει σχεδόν ολόκληρο τον τοίχο και είναι γεμάτη βιβλία. Στη συνέχεια βλέπουμε το σαλόνι, με καναπέ, πολυθρόνες, καρέκλες, τραπεζάκια, χαλιά, χαλκογραφίες, κηροπήγια και διάφορα διακοσμητικά αντικείμενα. Τέλος παρουσιάζεται το δωμάτιο του Καβάφη, που είναι πολύ πιο απλό: έχει ένα στενό κρεβάτι, ένα πρόχειρο ξύλινο τραπεζάκι, μια ψάθινη καρέκλα και ένα σιδερένιο τρίποδο με λεκάνη και κανάτα.

δ. Ποια στοιχεία δείχνουν πώς ήταν η ζωή του ποιητή μέσα σ’ αυτό;

Η ζωή του Καβάφη φαίνεται απλή και αφιερωμένη στην ποίηση. Είχε αφαιρέσει από το σπίτι το τηλέφωνο, το ραδιόφωνο και το ηλεκτρικό και χρησιμοποιούσε κεριά και λάμπες πετρελαίου. Δεχόταν φίλους στο σαλόνι, αλλά περνούσε πολλές ώρες μόνος στο δωμάτιό του, δουλεύοντας μέχρι αργά. Εκεί διόρθωνε τους στίχους του και έψαχνε προσεκτικά την κατάλληλη λέξη για να εκφράσει σωστά τις ιδέες του. Ακόμη και τις ζεστές νύχτες απέφευγε να διακόπτει τη δουλειά του για να πάει στο λουτρό.

ε. Ποιες είναι οι σκέψεις και τα σχόλια του συγγραφέα;

Ο συγγραφέας δεν περιγράφει μόνο το σπίτι αλλά κάνει και σχόλια για τον Καβάφη. Τον παρουσιάζει ως άνθρωπο που αγαπούσε την πρωτοτυπία και θεωρεί ότι η μεγάλη βιβλιοθήκη της εισόδου φανερώνει πολλά για τον χαρακτήρα του. Τονίζει επίσης τη μεγάλη αντίθεση ανάμεσα στο πιο πλούσια επιπλωμένο σαλόνι και στο λιτό, «γυμνό» δωμάτιο όπου εργαζόταν ο ποιητής. Τέλος, δείχνει τον θαυμασμό του για το έργο του Καβάφη, αφού αναφέρει ότι τα ποιήματά του γνώρισαν αργότερα μεγάλη αναγνώριση και ότι έγινε ένας από τους πιο μεταφρασμένους Νεοέλληνες ποιητές.

📖 Περιγραφή κτίσματος

✒️ Τοπικοί προσδιορισμοί

Η περιγραφή σχετίζεται γενικά με τον χώρο, γι΄αυτό, όταν περιγράφουμε κάτι, συνηθίζουμε να χρησιμοποιούμε λέξεις ή φράσεις που φανερώνουν τόπο –το πού βρίσκεται αυτό στο οποίο αναφερόμαστε.

Χρησιμοποιούμε δηλαδή τοπικούς προσδιορισμούς όπως:

Τοπικά επιρρήματα (άκλιτες λέξεις που δηλώνουν τόπο), όπως τα: πάνω, κάτω, εδώ, εκεί, αλλού, κάπου, παντού, μέσα, δεξιά, αριστερά, μπροστά, από, πίσω, πλάι, δίπλα, ψηλά, χαμηλά, κοντά, απέναντι, γύρω, τριγύρω, ολόγυρα, ανάμεσα, βόρεια, νότια, ανατολικά, δυτικά, κ.ά.

Φράσεις με προθέσεις που δηλώνουν τόπο και οι οποίες συνήθως σχηματίζονται με τις προθέσεις:

από (π.χ. Ξεκίνησε πρωί από το χωριό.)
ίσαμε (π.χ. προχώρησαν ίσαμε το σπίτι εκείνο.)
κατά (π.χ. Πάω κατά την πλατεία.)
μέχρι (π.χ. Πάω μέχρι την πλατεία.)
προς (π.χ. Προς τα δεξιά βλέπετε το σαλόνι.)
σε (π.χ. Προχώρησαν σε άλλο δωμάτιο.)
ως (π.χ. Προχώρησε ως το τέρμα του δρόμου.)

Ουσιαστικά σε αιτιατική (λέξεις που δηλώνουν τόπο):

Μετά το μάθημα γύρισα σπίτι.
Το απόγευμα θα πάμε πλατεία για παιχνίδι.
Το καλοκαίρι πηγαίνουμε συχνά θάλασσα.

Αναφορικές προτάσεις που δηλώνουν τόπο:

Θα καθίσουμε όπου βρούμε σκιά.
Πήγαινε εκεί που σε περιμένουν οι φίλοι σου.
Μπορείς να σταθείς όπου θέλεις.

✒️ Επίθετα

Είναι οι λέξεις που συνοδεύουν τα ουσιαστικά και μας λένε κάθε φορά πώς ακριβώς είναι το ουσιαστικό, δηλαδή τι ποιότητα ή ιδιότητα έχει.

Τα επίθετα είναι πολύ χρήσιμα γιατί μας βοηθούν να ξεχωρίζουμε και να καταλαβαίνουμε κάθε φορά για τι είδους/λογής ουσιαστικό μιλάμε.

Τα επίθετα παίρνουν το γένος των ουσιαστικών που προσδιορίζουν. Έτσι έχουν τρία γένη, το αρσενικό, το θηλυκό και το ουδέτερο που έχουν ξεχωριστές καταλήξεις το καθένα.

Ο ρόλος του επιθέτου σε ένα περιγραφικό κείμενο είναι:

να δίνει στην περιγραφή σαφήνεια, ζωντάνια και μια ολοκληρωμένη εικόνα (Ζούσαν σε ένα ξύλινο διώροφο σπίτι με αυλή.)
να δηλώνει και προσωπική τοποθέτηση για τα πράγματα που περιγράφουμε (Ζούσαν σε ένα απίθανο σπίτι.).

📕 Μικρές αγγελίες

Αγγελία είναι η μετάδοση μιας είδησης ή πληροφορίας με την οποία γίνεται γνωστό στο ευρύ κοινό κάποιο πράγμα ή γεγονός, όπως για παράδειγμα η πώληση ή η αγορά ενός οικοπέδου, η εύρεση εργασίας κ.ά.

Οι μικρές αγγελίες είναι σύντομα απλά κείμενα που δημοσιεύονται σε εφημερίδες ή περιοδικά και τα οποία μας δίνουν πληροφορίες για αγορές, πωλήσεις, ενοικιάσεις, προσφορά εργασίας και διάφορα άλλα θέματα.

✒️ Ελλειπτικές προτάσεις

Συχνά, για να δώσουμε ζωντάνια και αμεσότητα στον λόγο μας ή για λόγους συντομίας, παραλείπουμε ορισμένα από τα κύρια συστατικά των προτάσεων, όπως, π.χ. το υποκείμενο, όταν εύκολα εννοείται...

Αγόρασα ένα μολύβι. (= Εγώ αγόρασα ένα μολύβι.)

Ή ακόμα και το ρήμα:

– Ποιος έχει σειρά;

– Εγώ. (= Εγώ έχω σειρά.)

Τέτοιες προτάσεις τις λέμε ελλειπτικές.

Ελλειπτική λέγεται η πρόταση, όταν κάποιος από τους βασικούς όρους (Υποκείμενο, Ρήμα) λείπει, γιατί εννοείται εύκολα. Στον καθημερινό μας λόγο χρησιμοποιούμε κυρίως ελλειπτικές προτάσεις.

– Τι κάνεις; (Λείπει το υποκείμενο εσύ)

– Είμαι καλά. (Λείπει το υποκείμενο εγώ και το ρήμα είμαι)

– Εσύ; (Λείπει το ρήμα τι κάνεις)

✒️ Συντομογραφίες

Συντομογραφίες ονομάζονται οι συντομευμένες γραφές ορισμένων λέξεων που χρησιμοποιούμε συχνά στο λόγο και οι οποίες, αντί να γράφονται ολόκληρες, γράφονται για συντομία κομμένες με ορισμένο τρόπο.

Στις συντομογραφίες είτε παραλείπονται κάποια γράμματα από τη μέση της λέξης, και τότε διατηρούνται εκτός από το αρχικό και το τελικό της γράμμα και μερικά άλλα από τη μέση, σύμφωνα κυρίως (π.χ. Δίδα, δηλαδή δεσποινίδα), είτε παραλείπεται το τελευταίο μέρος της (π.χ. βλ., δηλαδή βλέπε) -στην περίπτωση αυτή συνήθως η λέξη κόβεται σε σύμφωνο.

Οι συντομογραφίες χρησιμοποιούνται πολύ στα λεξικά, για να κερδίζουν χώρο.

✒️ Αρκτικόλεξα - Ακρωνύμια

Αρκτικόλεξα είναι οι συντομευμένες γραφές ορισμένων λέξεων που σχηματίζονται από τα αρχικά (αρκτικά) γράμματα φράσεων, οι οποίες συνήθως δηλώνουν ονομασίες οργανισμών, πολιτικών κομμάτων, συλλόγων, υπουργείων κτλ.

Παραδείγματα:

Κ.Ε.Π.: Κέντρο Εξυπηρέτησης Πολιτών

Ε.Μ.Υ.: Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία

γράφονται πάντοτε με κεφαλαία
συνήθως βάζουμε τελεία ανάμεσά τους

Πολλές φορές δεν χρησιμοποιούμε μόνο τα αρχικά γράμματα αλλά περισσότερα. Τότε το αρκτικόλεξο ονομάζεται ακρωνύμιο.

Παραδείγματα:

Ε.ΚΕ.ΒΙ.: Εθνικό Κέντρο Βιβλίου

ΕΛ.ΤΑ.: Ελληνικά Ταχυδρομεία

✒️ Αριθμητικά

Αριθμητικά είναι λέξεις που φανερώνουν αριθμούς. Χρησιμοποιούμε τα αριθμητικά για να δείξουμε ποσότητα, σειρά, ή για να δηλώσουμε από πόσα μέρη αποτελείται κάτι, πόσες φορές μεγαλύτερο είναι από κάτι άλλο ή για να αναφερθούμε σε μονάδες που αποτελούν ένα σύνολο.

Ο Γιάννης είναι ένας από τους καλύτερους φίλους μου.

Το ασανσέρ χωράει μόνο έξι άτομα.

Ο παππούς μου είναι ογδόντα χρονών.

Ήρθε πρώτος στο τρέξιμο.

Να σχηματίσετε τριάδες.

Μαζευτήκαμε καμιά δεκαριά φίλοι και τα είπαμε.

Τα αριθμητικά μπορεί να είναι:

Αριθμητικά επίθετα

τέσσερα πιάτα

τρίτος γύρος

Αριθμητικά ουσιαστικά

μια δωδεκάδα αυγά

καμιά εικοσαριά άτομα

Αριθμητικά επίθετα

Τα απόλυτα αριθμητικά φανερώνουν ορισμένο αριθμό από πρόσωπα, ζώα, πράγματα. Τα χρησιμοποιούμε για να δηλώσουμε ποσότητα, χρόνο, απόσταση, μέγεθος.

Τα τακτικά αριθμητικά δηλώνουν τη θέση που παίρνει κάποιος ή κάτι σε μια σειρά.

Τα πολλαπλασιαστικά αριθμητικά φανερώνουν από πόσα μέρη αποτελείται κάτι και λήγουν σε -πλός.

Τα αναλογικά αριθμητικά δηλώνουν πόσες φορές μεγαλύτερο είναι κάτι και λήγουν σε -πλάσιος.

Αριθμητικά ουσιαστικά (περιληπτικά)

Τα περιληπτικά αριθμητικά είναι αφηρημένα ουσιαστιά που φανερώνουν ένα πλήθος μονάδων που αποτελούν ένα σύνολο (-άδα) ή έχουν τη σημασία περίπου (-αριά).

Τα περιληπτικά αριθμητικά σχηματίζονται από τα απόλυτα αριθμητικά ως εξής:

με την κατάληξη -άδα: π.χ. δυάδα, τριάδα, τετράδα, δεκάδα, εικοσάδα κτλ.

Αλλά ένας → μονάδα

με την κατάληξη -αριά: π.χ. δεκαριά, δωδεκαριά, εικοσαριά κτλ.

Αυτά τα αριθμητικά συνοδεύονται από το καμιά (π.χ. καμιά εικοσαριά μήλα).

Οι «παραξενιές» των αριθμητικών

Τα απόλυτα αριθμητικά μέχρι το είκοσι γράφονται ως μία λέξη: δεκαέξι, δεκαεφτά.

Από το είκοσι ένα και πάνω γράφονται ως ξεχωριστές λέξεις: σαράντα οχτώ, τέσσερις χιλιάδες πεντακόσια ενενήντα εννέα.

Τα τακτικά αριθμητικά από το δέκατος τρίτος και μετά γράφονται ως ξεχωριστές λέξεις: δέκατος τρίτος, εικοστός πέμπτος.
Γράφονται με δύο -νν- το εννέα/εννιά και όσα αριθμητικά παράγονται από αυτό και περιέχουν ολόκληρη τη λέξη εννέα/εννιά (εννιακόσιοι, εννιαπλάσιος αλλά ενενήντα, ένατος, ενενηκοστός).
Τα σύνθετα αριθμητικά που έχουν δεύτερο συνθετικό τη λέξη μισός γράφονται στη λήγουσα με -ι. Δεν ακολουθούν τον κανόνα και γράφονται με -η όσα έχουν πρώτο συνθετικό το αρσενικό ένας και το θηλυκό μία: ενάμισι ευρώ, δυόμισι κιλά, τεσσερισήμισι ώρες, εφτάμισι τόνοι, αλλά μιάμιση ώρα, ενάμισης τόνος.

📕 Κύριε, μας ενοχλείτε...

Η πολυκατοικία είναι κτήριο με πάνω από 2-3 ορόφους το οποίο χρησιμεύει για κατοικία περισσοτέρων από μια οικογενειών (πολύ-κατοικία). Στην Ελλάδα, οι πολυκατοικίες έγιναν ιδιαίτερα δημοφιλείς μετά την δεκαετία του 1960, παρέχοντας στους οικοπεδούχους καλή εκμετάλλευση του οικοπέδου τους (σύστημα αντιπαροχής), στους εργολάβους/κατασκευαστές σημαντικά κέρδη και στους κατοίκους μια σχετικά οικονομική λύση για κατοικίες σε αστικά κέντρα, με σύστημα κεντρικής θέρμανσης.

Μειονεκτήματα των πολυκατοικιών είναι η έλλειψη ιδιωτικής ζωής λόγω προβλημάτων ηχομόνωσης, δυσκολία στην συντήρηση οικιακών ζώων και γενικά έλλειψη αυτονομίας ιδίως στα θέματα των κοινοχρήστων.

Σημαντικά μέρη των πολυκατοικιών εκτός των διαμερισμάτων είναι οι κοινόχρηστοι χώροι, οι θέσεις στάθμευσης, οι αποθήκες, το υπόγειο, η πιλοτή, το ρετιρέ, το δώμα, ο ανελκυστήρας και το σύστημα κεντρικής θέρμανσης.

Η διαχείριση των κοινοχρήστων των πολυκατοικιών γίνεται είτε από έμμισθο -υπάλληλο ή εταιρεία- είτε, συνηθέστερα, από εκλεγμένο διαχειριστή, με θητεία ενός ή περισσοτέρων ετών. Η Γενική Συνέλευση Ιδιοκτητών είναι το όργανο που παίρνει σημαντικές αποφάσεις για τη διαχείριση της κάθε πολυκατοικίας.

Πηγή: ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ

✒️ Θηλυκά σε -ος (λόγια κλίση)

Τα ουσιαστικά αυτά έχουν τις ίδιες καταλήξεις με τα αρσενικά σε -ος.

Τα ιδιόκλιτα θηλυκά σε -ος είναι:

Οξύτονα (τονίζονται στη λήγουσα), π.χ. οδός.
Παροξύτονα (τονίζονται στη παραλήγουσα), π.χ. ψήφος.
Προπαροξύτονα (τονίζονται στην προπαραλήγου- σα) π.χ. έρημος.

Τα οξύτονα και τα παροξύτονα τονίζονται σε όλες τις πτώσεις εκεί που τονίζονται και στην ονομαστική ενικού:

η συνοδός, της συνοδού...

η ψήφος, της ψήφου...

Αντίθετα τα προπαροξύτονα στην γενική ενικού και πληθυντικού και στην αιτιατική πληθυντικού κατεβάζουν τον τόνο κατά μια συλλαβή:

η είσοδος, της εισόδου

✒️ Θηλυκά σε -η (πληθυντικός σε -εις)

Σε παλιά κείμενα ή σε επίσημες ανακοινώσεις είναι δυνατόν να έχουμε και έναν άλλο τύπο γενικής ενικού σε -εως. Τότε, ο τόνος μεταφέρεται στην επόμενη συλλαβή (σε λέξεις με περισσότερες από δύο συλλαβές):

π.χ. η κυβέρνηση, της κυβέρνησης ή της κυβερνήσεως

Επίσης μπορεί να συναντήσω (κυρίως σε παλιά κείμενα) και ονομαστική ενικού σε -ις: π.χ. η κυβέρνησις, η δύναμις, η πόλις.

Συνήθως, όμως, δε χρησιμοποιώ τους τύπους αυτούς στον καθημερινό λόγο!

📝 Φύλλα εργασίας

Επανάληψη ενότητας

Page updated

Google Sites

Report abuse