ENOTHTA Γ΄
Zoύμε στη δημοκρατία
Σ' αυτήν την ενότητα
Θα μάθουμε τι είναι δημοκρατία και ποιες διαφορές έχει από τη δικτατορία.
Θα γνωρίσουμε το πολίτευμα της χώρας μας και τις λειτουργίες του Ελληνικού Κοινοβουλίου.
Θα διερευνήσουμε και θα προβληματιστούμε για τη δημοκρατία στην καθημερινή μας ζωή, στο σχολείο, στη γειτονιά, στη χώρα μας.
επίσκεψη στην τάξη
«Στις 21 Απριλίου 1967 μια ομάδα στρατιωτικών διέλυσε τη Βουλή και κατάργησε τη δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση με πραξικόπημα, δηλαδή με βίαιο τρόπο. Καταπάτησε τα δημοκρατικά δικαιώματα των πολιτών, όπως την ελευθερία του λόγου και το δικαίωμα να εκλέγουν την κυβέρνηση. Πολλοί πολίτες που αντέδρασαν σε αυτή την κατάσταση φυλακίσθηκαν, βασανίστηκαν και οδηγήθηκαν στην εξορία. Τον Ιούλιο του 1974 μετά από αγώνες του λαού, των εργατών, των αγροτών και των φοιτητών, η χούντα έπεσε και η δημοκρατία επανήλθε στην Ελλάδα».
1. Να γράψετε κάτω από κάθε πρόταση σε ποιο πολίτευμα αναφέρεται:
📍Μάθαμε ότι...
Ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται και ασκείται η κρατική εξουσία ονομάζεται πολίτευμα. Η δημοκρατία είναι ένα πολίτευμα σύμφωνα με το οποίο η εξουσία πηγάζει από τον λαό. Στη δημοκρατία όλοι οι πολίτες έχουν το δικαίωμα να εκλέγουν και να εκλέγονται και να συμμετέχουν στα κοινά. Είναι ίσοι απέναντι στον νόμο και έχουν κατοχυρωμένα τα ατομικά, κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματά τους.
1. Το πολίτευμα της χώρας μας είναι η Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία.
Τι σημαίνει αυτό; Οι εικόνες θα σας βοηθήσουν να καταλάβετε το πολίτευμά μας.
Συμπληρώστε τις λέξεις στα κενά: κυβέρνηση, Πρόεδρο της Δημοκρατίας, αντιπροσώπους, λαός.
Πώς εκλέγει ο λαός τους αντιπροσώπους του;
Μόλις προκηρυχθούν οι εκλογές, οι πολίτες παρακολουθούν, ενημερώνονται και διαβάζουν τα προγράμματα των πολιτικών κομμάτων.
2. Εκλογές στην τάξη!!!
📍Μάθαμε ότι...
Το πολίτευμα της χώρας μας είναι Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία, διότι:
Οι Έλληνες πολίτες, κάθε τέσσερα χρόνια, εκλέγουν τους αντιπροσώπους τους, τους βουλευτές.
Οι βουλευτές εκλέγουν τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας.
Η Βουλή είναι το όργανο της πολιτείας στο οποίο εκφράζονται, μέσω των αντιπροσώπων, οι απόψεις του ελληνικού λαού. Είναι ο χώρος στον οποίο γίνεται ο δημόσιος διάλογος για τα θέματα που αφορούν το ελληνικό κράτος και έθνος.
Στα σύγχρονα κράτη, επειδή οι πολίτες είναι πολλοί, δεν είναι δυνατόν να συγκεντρώνονται όλοι μαζί πολύ συχνά και να αποφασίζουν για όλα τα ζητήματα που τους αφορούν. Γι’ αυτό και οι πολίτες δεν αποφασίζουν πλέον απευθείας οι ίδιοι για όλα τα θέματα, αλλά αναθέτουν την εξουσία αυτή στους εκλεγμένους αντιπροσώπους τους, τους βουλευτές.
Οι κύριες λειτουργίες του Κοινοβουλίου είναι η ψήφιση νόμων (νομοθετικό έργο) και ο έλεγχος των πράξεων της κυβέρνησης (κοινοβουλευτικός έλεγχος).
Το νομοθετικό έργο της Βουλής των Ελλήνων
Η σημαντικότερη αρμοδιότητα της Βουλής των Ελλήνων είναι η νομοθετική, δηλαδή η θέσπιση νόμων. Η κύρια λειτουργία της δηλαδή είναι να συζητά, να επεξεργάζεται και να ψηφίζει τους νόμους.
Ας δούμε με ποιον τρόπο νομοθετεί η Βουλή:
Η Βουλή και οι πολίτες ελέγχουν την Κυβέρνηση
Ας δούμε με ποιον τρόπο:
1. Βουλευτές για μια μέρα!
Τα μέλη της ομάδας σας έχουν εκλεγεί βουλευτές του Ελληνικού Κοινοβουλίου. Η Κυβέρνηση προτείνει στη Βουλή τον προϋπολογισμό, δηλαδή τα έσοδα και τα έξοδα του κράτους, για την επόμενη χρονιά. Εσείς θέλετε να μοιράσετε το ποσό των 100.000.000€ από τον προϋπολογισμό, με διαφορετικό τρόπο από αυτόν που προτείνει η Κυβέρνηση.
Πώς θα μοιράσετε το ποσό αυτό; Να συμπληρώσετε τα ποσά και να δικαιολογήσετε την πρότασή σας. Μετά, να συζητήσετε μεταξύ σας πόσο εύκολο ήταν να καταλήξετε σε μια απόφαση.
🪶 Απάντηση
Ήταν εύκολο να συμφωνήσουμε όλοι;
Ποιος τομέας προκάλεσε περισσότερες διαφωνίες;
Χρειάστηκε να κάνουμε υποχωρήσεις;
Τι μάθαμε για τον τρόπο που παίρνονται οι αποφάσεις στη Βουλή;
Οι αποφάσεις στη Δημοκρατία δεν είναι πάντα εύκολες και χρειάζονται συζήτηση, συνεργασία και συμβιβασμούς. Ο προϋπολογισμός δείχνει τις προτεραιότητες ενός κράτους —και κάθε επιλογή έχει συνέπειες.
📍Μάθαμε ότι...
Η Βουλή είναι ένα όργανο του κράτους που ασκεί εξουσία και στο οποίο εκφράζονται οι βασικές απόψεις του ελληνικού λαού. Συγκροτείται από τους βουλευτές, οι οποίοι εκλέγονται άμεσα από τους πολίτες (ψηφοφόροι). Οι εκλογές διεξάγονται κάθε τέσσερα χρόνια.
Βασικό έργο των βουλευτών είναι η νομοθεσία, καθώς και ο έλεγχος των πράξεων της κυβέρνησης. Ο έλεγχος αυτός είναι στοιχείο του δημοκρατικού μας πολιτεύματος, αφού ασκείται από τους αντιπροσώπους του λαού.
Ζούμε μαζί και συναποφασίζουμε
1. Να διαβάσετε τον διάλογο των παιδιών, να συζητήσετε και να απαντήσετε στις ερωτήσεις:
Ποιες συμπεριφορές των μαθητών, που αναφέρουν ο Αλέξανδρος και η Δανάη, θεωρείτε ότι στηρίζουν τη δημοκρατία στην καθημερινή ζωή στο σχολείο και ποιες όχι; Γιατί;
Πώς νομίζετε ότι πρέπει να γίνει η συζήτηση στην τάξη, ώστε να διεξαχθεί με δημοκρατικό τρόπο;
Όσοι από τους μαθητές δεν συμφώνησαν, είναι υποχρεωμένοι να εφαρμόσουν αυτούς τους κανόνες συμπεριφοράς;
🪶 Απάντηση
Ποιες συμπεριφορές στηρίζουν τη δημοκρατία στο σχολείο και ποιες όχι; Γιατί;
Η συμπεριφορά που αναφέρει ο Αλέξανδρος, δηλαδή ότι το μαθητικό συμβούλιο κάλεσε τους μαθητές σε συγκέντρωση για να συζητήσουν προβλήματα της τάξης, στηρίζει τη δημοκρατία. Αυτό συμβαίνει γιατί όλοι έχουν τη δυνατότητα να εκφράσουν τη γνώμη τους, να ακουστούν και να συμμετέχουν στις αποφάσεις που αφορούν την τάξη τους.
Η Δανάη αναφέρεται σε συμπεριφορές που δεν στηρίζουν τη δημοκρατία, όπως το να αφήνουμε τα φώτα αναμμένα χωρίς λόγο και να πετάμε χαρτιά κάτω από τα θρανία. Αυτές οι πράξεις δείχνουν έλλειψη υπευθυνότητας και σεβασμού προς τον κοινό χώρο και τους συμμαθητές μας, αφού επηρεάζουν αρνητικά όλους.
Πώς πρέπει να γίνει η συζήτηση στην τάξη για να είναι δημοκρατική;
Η συζήτηση στην τάξη πρέπει να γίνει με σεβασμό και ηρεμία. Όλοι οι μαθητές πρέπει να έχουν τον λόγο, να ακούν ο ένας τον άλλον χωρίς διακοπές και να λένε τη γνώμη τους ελεύθερα. Οι αποφάσεις καλό είναι να παρθούν με ψηφοφορία ή με κοινή συμφωνία, ώστε να συμμετέχουν όλοι ισότιμα.
Οι μαθητές που διαφωνούν είναι υποχρεωμένοι να εφαρμόσουν τους κανόνες;
Ναι, ακόμη και οι μαθητές που δεν συμφώνησαν με τους κανόνες, είναι υποχρεωμένοι να τους τηρούν. Σε μια δημοκρατία, όταν μια απόφαση παίρνεται από την πλειοψηφία και αφορά το κοινό καλό, όλοι οφείλουν να τη σέβονται. Έτσι εξασφαλίζεται η ομαλή και δίκαιη συμβίωση στην τάξη και στο σχολείο.
2. Παραμένουμε στον χώρο του σχολείου και εξετάζουμε άλλη μια περίπτωση εφαρμογής της δημοκρατίας στην καθημερινή ζωή.
Να διαβάσετε την παρακάτω περίπτωση και να απαντήσετε στις ερωτήσεις:
Γιατί θεωρείς σημαντικό να πετύχει ο Παύλος αυτόν τον στόχο;
Ποιος νομίζεις ότι μπορεί να τον βοηθήσει σε αυτήν την προσπάθεια;
Τι θα αλλάξει στην καθημερινή ζωή όλων, εάν καταφέρει να πείσει τους φίλους του να αλλάξουν συμπεριφορά;
Γνωρίζεις άλλες παρόμοιες προσπάθειες και από ποιους;
🪶 Απάντηση
Γιατί είναι σημαντικό να πετύχει ο Παύλος τον στόχο του;
Είναι σημαντικό να πετύχει ο Παύλος τον στόχο του, γιατί με τη συμπεριφορά των φίλων του πληγώνονται οι νέοι μαθητές και νιώθουν απομονωμένοι και στενοχωρημένοι. Όλοι οι μαθητές έχουν δικαίωμα στον σεβασμό, ανεξάρτητα από τη χώρα, τη γλώσσα ή τη θρησκεία τους. Αν ο Παύλος καταφέρει να τους πείσει, θα δείξει ότι στο σχολείο πρέπει να υπάρχει δικαιοσύνη, ισότητα και φιλία. Έτσι συμβάλλει σε μια δημοκρατική και ειρηνική σχολική κοινότητα.
Ποιος μπορεί να τον βοηθήσει σε αυτή την προσπάθεια;
Τον Παύλο μπορούν να τον βοηθήσουν οι δάσκαλοι, ο διευθυντής του σχολείου και οι γονείς. Επίσης, μπορούν να τον στηρίξουν συμμαθητές που σκέφτονται όπως εκείνος και δεν συμφωνούν με τα πειράγματα. Όταν πολλοί άνθρωποι συνεργάζονται, είναι πιο εύκολο να αλλάξουν οι άδικες συμπεριφορές.
Τι θα αλλάξει στην καθημερινή ζωή όλων αν αλλάξει η συμπεριφορά των φίλων του;
Αν οι φίλοι του Παύλου αλλάξουν συμπεριφορά, το κλίμα στο σχολείο θα γίνει πιο ευχάριστο και ήρεμο. Οι νέοι μαθητές θα νιώθουν ασφαλείς και αποδεκτοί, ενώ και οι παλιοί μαθητές θα μάθουν να συνεργάζονται και να σέβονται τη διαφορετικότητα. Όλοι θα πηγαίνουν στο σχολείο με περισσότερη χαρά.
Γνωρίζεις άλλες παρόμοιες προσπάθειες και από ποιους;
Παρόμοιες προσπάθειες γίνονται από σχολεία που οργανώνουν δράσεις κατά του σχολικού εκφοβισμού, από δασκάλους που μιλούν στους μαθητές για τον σεβασμό και τα ανθρώπινα δικαιώματα, αλλά και από οργανώσεις που προωθούν τη φιλία και τη συνεργασία μεταξύ παιδιών από διαφορετικές χώρες.
Σε μια δημοκρατική κοινωνία όλοι έχουμε το δικαίωμα στην πληροφόρηση. Κάθε πολίτης οφείλει να ενημερώνεται για όσα συμβαίνουν στον τόπο του, αλλά και σ’ όλον τον κόσμο. Τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης, δηλαδή οι εφημερίδες, τα περιοδικά, η τηλεόραση, το ραδιόφωνο και οι αφίσες μας ενημερώνουν.
Ζούμε μαζί και σεβόμαστε τα δικαιώματα των άλλων
3. Αφού διαβάσετε κι εσείς το παρακάτω άρθρο, να συζητήσετε και να απαντήσετε στις ερωτήσεις:
Να διαβάσετε την παρακάτω περίπτωση και να απαντήσετε στις ερωτήσεις:
Ποια είναι η άποψή σας; Πρέπει να απαγορευθεί το κάπνισμα στους δημόσιους χώρους ή όχι;
Νομίζετε ότι μια τέτοια απαγόρευση ταιριάζει σ’ ένα δημοκρατικό πολίτευμα; Να δικαιολογήσετε την άποψή σας.
🪶 Απάντηση
Κατά τη γνώμη μου, το κάπνισμα πρέπει να απαγορευθεί στους δημόσιους χώρους. Το κάπνισμα βλάπτει σοβαρά την υγεία, όχι μόνο αυτών που καπνίζουν αλλά και των ανθρώπων που βρίσκονται γύρω τους και αναπνέουν τον καπνό χωρίς να το θέλουν. Αυτοί οι άνθρωποι λέγονται παθητικοί καπνιστές και δεν είναι σωστό να κινδυνεύει η υγεία τους.
Επιπλέον, με την απαγόρευση του καπνίσματος προστατεύονται τα παιδιά και οι νέοι, γιατί δεν βλέπουν το κάπνισμα ως κάτι συνηθισμένο και αποδεκτό. Έτσι μειώνονται οι πιθανότητες να αρχίσουν και οι ίδιοι να καπνίζουν στο μέλλον.
Κάποιοι πιστεύουν ότι η απαγόρευση περιορίζει την ελευθερία των καπνιστών. Όμως σε μια δημοκρατία τα δικαιώματα όλων πρέπει να προστατεύονται. Το δικαίωμα ενός ανθρώπου να καπνίζει δεν είναι πιο σημαντικό από το δικαίωμα ενός άλλου να αναπνέει καθαρό αέρα και να είναι υγιής.
Γι’ αυτό πιστεύω ότι η απαγόρευση του καπνίσματος στους δημόσιους χώρους ταιριάζει σε ένα δημοκρατικό πολίτευμα, γιατί σέβεται την υγεία και το καλό όλων των πολιτών.
Ζούμε μαζί και σεβόμαστε τα δικαιώματα των άλλων
4. Να παρατηρήσετε την αφίσα και να απαντήσετε στις ερωτήσεις:
Αφού το θέμα είναι τόσο σημαντικό, γιατί το κράτος ζητά να συμμετέχουμε και δεν επιβάλλει νόμους και ποινές;
Πώς μπορούμε να συμμετέχουμε ενεργά;
Μπορείτε να υποθέσετε τι επιπτώσεις θα έχει στην καθημερινή μας ζωή, εάν δεν συμμετέχουμε σε αυτήν την κοινή προσπάθεια;
🪶 Απάντηση
Αν ο Περικλής ερχόταν σήμερα στην Αθήνα, θα χαρακτήριζε τον σύγχρονο Έλληνα πολίτη ενεργό, υπεύθυνο και συμμετοχικό, αλλά με διαφορετικό τρόπο από την αρχαιότητα.
Όπως φαίνεται και στην εικόνα, ο σύγχρονος πολίτης:
συμμετέχει στις εκλογές και επιλέγει τους αντιπροσώπους του,
ενημερώνεται για τα πολιτικά και κοινωνικά θέματα,
διεκδικεί τα δικαιώματά του με ειρηνικές κινητοποιήσεις,
συμβάλλει στο κράτος με φόρους και εισφορές.
Συμπέρασμα:
Ο σύγχρονος Έλληνας πολίτης δεν είναι αδιάφορος. Συμμετέχει στα κοινά, ασκεί τα δικαιώματά του και εκπληρώνει τις υποχρεώσεις του. Έτσι, ο Περικλής θα έλεγε ότι και σήμερα ο καλός πολίτης είναι αυτός που ενδιαφέρεται για το κοινό καλό και τη δημοκρατία, έστω κι αν η συμμετοχή του γίνεται με διαφορετικούς τρόπους από ό,τι στην αρχαία Αθήνα.
📍Μάθαμε ότι...
Η δημοκρατία ως τρόπος ζωής εφαρμόζεται στην καθημερινή μας επαφή με τους συμμαθητές μας, τους ανθρώπους της γειτονιάς, με όλα τα μέλη της κοινωνίας που ζούμε.
Η δημοκρατική μας συμπεριφορά, δηλαδή η συμμετοχή στις κοινές προσπάθειες, ο σεβασμός των δικαιωμάτων των άλλων καθώς και των κανόνων και των νόμων του κράτους, εξασφαλίζει την αρμονική συμβίωση και την ευημερία.
📍Μάθαμε ότι...
Ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται και ασκείται η κρατική εξουσία ονομάζεται πολίτευμα. Η δημοκρατία είναι ένα πολίτευμα σύμφωνα με το οποίο η εξουσία πηγάζει από τον λαό, δηλαδή ο λαός μέσω των εκλεγμένων αντιπροσώπων του ασκεί την εξουσία.
Το πολίτευμα της Ελλάδας είναι Προεδρευόμενη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία. Από τη Βουλή, δηλαδή από τους αντιπροσώπους του λαού, προέρχεται η Κυβέρνηση και εκλέγεται ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, που είναι και αρχηγός του κράτους.
Η Βουλή συγκροτείται από τους βουλευτές, οι οποίοι εκλέγονται άμεσα από τους πολίτες (ψηφοφόροι). Οι εκλογές διεξάγονται κάθε τέσσερα χρόνια.
Βασικό έργο των βουλευτών είναι η νομοθεσία, καθώς και ο έλεγχος των πράξεων της κυβέρνησης.
Η δημοκρατία στην καθημερινή μας ζωή σχετίζεται με το ενδιαφέρον μας για τα κοινά προβλήματα, τον σεβασμό των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των κανόνων και των νόμων του κράτους.
Για να λειτουργήσει η δημοκρατία ως πολίτευμα είναι απαραίτητη η συλλογική δράση και η ενεργή συμμετοχή κάθε πολίτη.