ΙΣΤΟΡΙΑ Ε΄
Α΄ Ενότητα
Οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι
Εκπαιδευτικό υλικό, σχεδιαγράμματα & παρουσιάσεις
Embedded Files
Το ρωμαϊκό Ωδείο του Ηρώδη του Αττικού, κάτω από την Ακρόπολη της αρχαίας Αθήνας
Κεφ. 1: Οι Ρωμαίοι κυβερνούν τους Έλληνες
Κεφ. 1: Οι Ρωμαίοι κυβερνούν τους Έλληνες
Η υποδούλωση της Ελλάδας έχει δυσάρεστες συνέπειες για τους Έλληνες. Οι Ρωμαίοι, αρχικά, διοικούν τους κατακτημένους με σκληρό τρόπο. Κάθε πόλη αντιμετωπίζεται ανάλογα με τη στάση που τήρησε απέναντί τους.
Στην ιστορία της Δ' τάξης μάθαμε ότι το 146 π.Χ. οι Ρωμαίοι κατέκτησαν την Ελλάδα, ύστερα από μακροχρόνιους πολέμους. Από τα πρώτα χρόνια της κατάκτησής της όμως αντιμετώπισαν πολλές δυσκολίες στη διακυβέρνηση των κατακτημένων πόλεων. Γι' αυτό, στο πρώτο διάστημα κατοχής της χώρας, εφάρμοσαν ιδιαίτερα σκληρά μέτρα για τη διοίκησή της.
Πρώτη φροντίδα των Ρωμαίων ήταν να κρατήσουν τους Έλληνες διχασμένους και να τους εμποδίσουν να συνεργαστούν μεταξύ τους. Γι' αυτό, αμέσως μετά την κατάκτηση, κατάργησαν τα δημοκρατικά πολιτεύματα και τις συμμαχίες των ηττημένων πόλεων-κρατών. Εφάρμοσαν δηλαδή για τη διακυβέρνησή τους το «διαίρει και βασίλευε»¹.
Βασικό κριτήριο για τον νέο τρόπο διοίκησης κάθε πόλης ήταν η στάση που αυτή είχε τηρήσει στους ελληνορωμαϊκούς πολέμους. Έτσι:
Σε όσες συμμάχησαν μαζί τους ή δεν αντιστάθηκαν στις λεγεώνες² τούς παραχωρούσαν ανεξαρτησία ή αυτονομία³ και ανέθεταν τη διοίκησή τους σε φιλορωμαίους Έλληνες.
Σε όσες όμως αντιστάθηκαν, φέρθηκαν ανελέητα. Γκρέμισαν τα τείχη τους, άρπαξαν θησαυρούς και έργα τέχνης, επέβαλαν βαρύτατους φόρους, αφόπλισαν και αιχμαλώτισαν τους κατοίκους τους. Στις πόλεις αυτές εγκατέστησαν μόνιμες ρωμαϊκές φρουρές και ανέθεσαν τη διοίκησή τους σε Ρωμαίους αξιωματούχους.
Ρωμαϊκό λάβαρο με χρυσό αετό και τα αρχικά του ρωμαϊκού κράτους (SPQR), που σήμαιναν: Η Σύγκλητος και ο Ρωμαϊκός Λαός
Δυσάρεστες συνέπειες για τους Έλληνες όμως είχε και η διαρκής παρουσία ρωμαϊκού στρατού στον τόπο τους. Οι λεγεώνες τρέφονταν από τα προϊόντα της υπαίθρου και συχνά στρατολογούσαν τους κατοίκους της. Οι πληθυσμοί ένιωθαν ανασφαλείς και φοβισμένοι. Πολλοί εγκατέλειπαν τη γη τους και κατέφευγαν στις πόλεις. Κι εκεί όμως τους περίμεναν η φτώχεια, η διαρκής παρουσία και η απειλή των κατακτητών.
1. Οι ρωμαϊκές λεγεώνες λεηλατούσαν συχνά την ύπαιθρο.
Όλα αυτά δημιούργησαν έντονη δυσαρέσκεια στους Έλληνες, οι οποίοι για πρώτη φορά βρέθηκαν υπόδουλοι σ' έναν ξένο λαό. Γι' αυτό πολλές φορές ξεσηκώθηκαν κατά των κατακτητών. Ο ρωμαϊκός στρατός όμως κατέπνιγε αυτές τις εξεγέρσεις και τιμωρούσε σκληρά αυτούς που θεωρούσε πρωταίτιους.
2. Αιχμάλωτοι Έλληνες δουλεύουν στους ρωμαϊκούς δρόμους.
3. Ο Πολύβιος για την ερήμωση της υπαίθρου
«Στην εποχή μας σε ολόκληρη την Ελλάδα επικρατεί απαιδία4 και ολιγανθρωπία. Αυτά ήταν αιτία να ερημωθούν οι πόλεις και να μειωθεί η παραγωγή αγαθών στην ύπαιθρο, μολονότι δεν είχαμε αρρώστιες ούτε υποφέραμε από συνεχείς πολέμους».
Πολύβιου, Ιστορίαι
4. Χιλιάδες αιχμάλωτοι Έλληνες και ανεκτίμητα έργα τέχνης μεταφέρθηκαν στη Ρώμη, για να επιδειχθούν στους θριάμβους5 των νικητών στρατηγών.
Ρωμαϊκός θρίαμβος
Λεπτομέρεια από τον Θρίαμβο του Ρωμαίου στρατηγού Λεύκιου Αιμίλιου Παύλου, Καρλ Βερνέ, 1789 μ.Χ., Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης, Νέα Υόρκη
📚Γλωσσάρι
1 «διαίρει και βασίλευε»: χώρισέ τους και κυβέρνησέ τους.
2 λεγεώνα: ρωμαϊκό στρατιωτικό σώμα.
3 αυτονομία: δικαίωμα να διοικούνται με δικούς τους νόμους και άρχοντες
4 απαιδία: έλλειψη παιδιών.
5 θρίαμβος: είδος παρέλασης, που έκαναν οι Ρωμαίοι, για να επιδείξουν τα λάφυρα και τους αιχμαλώτους από τους πολέμους
❓Ερωτήσεις
🔹Είχαν λόγους οι κατακτημένοι Έλληνες να νιώθουν ανασφαλείς και φοβισμένοι;
Οι Έλληνες είχαν πραγματικά πολλούς λόγους να νιώθουν ανασφαλείς και φοβισμένοι κάτω από τη ρωμαϊκή κυριαρχία.
Οι Ρωμαίοι εφάρμοσαν πολύ σκληρά μέτρα για τη διοίκηση της Ελλάδας στο πρώτο διάστημα της κατοχής.
Κατάργησαν τα δημοκρατικά πολιτεύματα και τις συμμαχίες των ελληνικών πόλεων-κρατών.
Εφάρμοσαν την τακτική «διαίρει και βασίλευε», δηλαδή κράτησαν τους Έλληνες διχασμένους για να μην μπορούν να συνεργαστούν μεταξύ τους.
Στις πόλεις που αντιστάθηκαν, φέρθηκαν πολύ σκληρά:
Γκρέμισαν τα τείχη τους.
Άρπαξαν θησαυρούς και έργα τέχνης.
Επέβαλαν βαρύτατους φόρους.
Αφόπλισαν και αιχμαλώτισαν τους κατοίκους.
Εγκατέστησαν μόνιμες ρωμαϊκές φρουρές.
Η διαρκής παρουσία του ρωμαϊκού στρατού στην Ελλάδα δημιουργούσε πολλά προβλήματα:
Οι στρατιώτες έπαιρναν τα προϊόντα της υπαίθρου για να τραφούν.
Συχνά στρατολογούσαν τους κατοίκους με το ζόρι.
Πολλοί Έλληνες εγκατέλειπαν τη γη τους και πήγαιναν στις πόλεις.
Ακόμα και στις πόλεις, τους περίμενε η φτώχεια και η απειλή των κατακτητών.
Όταν οι Έλληνες ξεσηκώνονταν ενάντια στους Ρωμαίους, οι εξεγέρσεις καταπνίγονταν και οι πρωταίτιοι τιμωρούνταν σκληρά.
🔹Γιατί οι Ρωμαίοι κατάργησαν τις συμμαχίες των πόλεων και κυβέρνησαν την καθεμία διαφορετικά;
Οι Ρωμαίοι κατάργησαν τις συμμαχίες των ελληνικών πόλεων επειδή:
Ήθελαν να κρατήσουν τους Έλληνες διχασμένους. Αν οι ελληνικές πόλεις συνεργάζονταν μεταξύ τους, θα μπορούσαν να γίνουν πιο δυνατές και να ξεσηκωθούν εναντίον των Ρωμαίων.
Εφάρμοζαν την τακτική «διαίρει και βασίλευε». Αυτό σημαίνει «χώρισέ τους και κυβέρνησέ τους». Όταν οι άνθρωποι είναι χωρισμένοι, είναι πιο εύκολο να τους ελέγχεις.
Ήθελαν να εμποδίσουν τους Έλληνες να συνεργαστούν μεταξύ τους. Φοβόντουσαν ότι αν οι πόλεις συνεργάζονταν, θα μπορούσαν να οργανώσουν μια μεγάλη εξέγερση.
Οι Ρωμαίοι κυβέρνησαν κάθε πόλη διαφορετικά ανάλογα με το πώς συμπεριφέρθηκε η καθεμία στους πολέμους:
Στις φιλικές πόλεις: Σε όσες πόλεις συμμάχησαν μαζί τους ή δεν αντιστάθηκαν, έδωσαν ανεξαρτησία ή αυτονομία. Επίσης, άφησαν τη διοίκησή τους σε Έλληνες που συμπαθούσαν τους Ρωμαίους.
Στις εχθρικές πόλεις: Σε όσες πόλεις αντιστάθηκαν, φέρθηκαν πολύ σκληρά. Γκρέμισαν τα τείχη τους, πήραν τους θησαυρούς και τα έργα τέχνης τους, τους έβαλαν βαριούς φόρους και αιχμαλώτισαν τους κατοίκους. Σε αυτές τις πόλεις έβαλαν ρωμαϊκές φρουρές και Ρωμαίους διοικητές.
Με αυτόν τον τρόπο, οι Ρωμαίοι κατάφεραν να ελέγχουν καλύτερα τις ελληνικές πόλεις και να αποτρέπουν εξεγέρσεις εναντίον τους. Έτσι διατηρούσαν την κυριαρχία τους στην Ελλάδα.
🖥️ Διαδραστικές δραστηριότητες κατανόησης και εμπέδωσης
Κεφ. 2: Οι Έλληνες «κατακτούν» τους Ρωμαίους με τον πολιτισμό τους
Κεφ. 2: Οι Έλληνες «κατακτούν» τους Ρωμαίους με τον πολιτισμό τους
Οι Ρωμαίοι γνωρίζουν τον ελληνικό πολιτισμό. Τον θαυμάζουν, τον μιμούνται και τον συνδυάζουν με τα έργα και τις συνήθειες του δικού τους λαού. Έτσι γεννιέται ένας νέος πολιτισμός: ο ελληνορωμαϊκός.
Οι Ρωμαίοι με την κατάκτηση της Ελλάδας γνώρισαν από κοντά τον πολιτισμό των Ελλήνων. Γοητεύτηκαν από τους ωραίους ναούς, τα αγάλματα των θεών και των ηρώων, τα θέατρα και τα στάδιά τους, τις τοπικές και τις πανελλήνιες γιορτές τους. Στις ελληνικές πόλεις, ιδιαίτερα στην Αθήνα, γνώρισαν ονομαστούς δασκάλους και δημιουργούς και θαύμασαν την πρόοδό τους στα γράμματα και τις καλές τέχνες.
Ο θαυμασμός αυτός τούς έκανε να αλλάξουν την αρχική σκληρή στάση τους απέναντι στους κατακτημένους Έλληνες και να αξιοποιήσουν τις γνώσεις τους, για να κάνουν παρόμοια έργα στη Ρώμη και σε άλλες περιοχές της αυτοκρατορίας. Έτσι στα χρόνια που ακολούθησαν:
Κτίζουν σπίτια και δημόσια κτίρια με ελληνικά σχέδια και τα στολίζουν με αγάλματα και έργα τέχνης που κάνουν Έλληνες τεχνίτες.
Μαθαίνουν την ελληνική γλώσσα , που μιλιέται σ’ όλες τις κατακτημένες χώρες της Ανατολής.
Παίρνουν Έλληνες δασκάλους για τα παιδιά τους και συχνά τα στέλνουν στην Ελλάδα να σπουδάσουν.
Καλλιεργούν τη δική τους γλώσσα, τη λατινική , και μεταφράζουν σ’ αυτή έργα αρχαίων Ελλήνων συγγραφέων. Παίζουν ακόμη στα θέατρά τους ελληνικές τραγωδίες και κωμωδίες.
Φιλέλληνες Ρωμαίοι αυτοκράτορες και άρχοντες πόλεων δαπανούν πολλά χρήματα και κοσμούν με θαυμαστά έργα την Αθήνα και άλλους ελληνικούς χώρους.
1. Το λατινικό αλφάβητο βασίζεται στο ελληνικό. Οι Ρωμαίοι το γνώρισαν από τους Έλληνες αποίκους της Κάτω Ιταλίας.
Όλα αυτά έφεραν πιο κοντά τους δύο λαούς και τους βοήθησαν να γνωρίσει καλύτερα ο ένας τον άλλο. Από τη συνύπαρξη και τη συνεργασία αυτή γεννήθηκε Όλα αυτά έφεραν πιο κοντά τους δύο λαούς και τους βοήθησαν να γνωρίσει Oι καλύτερα ο ένας τον άλλο. Από τη συνύπαρξη και τη συνεργασία αυτή γεννήθηκε ένας νέος πολιτισμός, ο ελληνορωμαϊκός, που θαυμαστά έργα του υπάρχουν ακόμη γύρω μας και κοντά μας.
Μακέτα της Ρώμης εκείνη την εποχή
Ρώμη - Ρωμαϊκή Αγορά
2. Η Πύλη του Αδριανού και στο βάθος ο ναός του Ολυμπίου Διός.
Ο αυτοκράτορας Αδριανός, μαθητής του Έλληνα ιστορικού Πλούταρχου, έκανε μεγάλα έργα στην Αθήνα. Από αυτά σώζονται η Βιβλιοθήκη, το Αδριάνειο υδραγωγείο και η Πύλη του Αδριανού.
3. Οι Έλληνες θεοί στο Ρωμαϊκό Πάνθεο1
Κοντά στους Έλληνες οι Ρωμαίοι γνώρισαν τους θεούς του Ολύμπου και θαύμασαν την πίστη των Ελλήνων σε θεούς με ανθρώπινη μορφή. Πολλούς απ’ αυτούς τους λάτρεψαν κι αυτοί, τους παράστησαν με την τέχνη τους και τους έβαλαν στο Πάνθεό τους, με τα ίδια ή με λατινικά ονόματα.
3.α. Το Πάνθεο της Ρώμης (Λιθογραφία, Αρχαιολογικό Λεξικό Αλ. Ραγκαβή).
4. Επιστολή του Ρωμαίου έπαρχου Πλίνιου προς τον Βαλέριο Μάξιμο, Κυβερνήτη της επαρχίας της Αχαΐας².
«Να έχεις στο νου σου ότι σε στέλνουν να κυβερνήσεις την επαρχία της Αχαΐας, τη γνήσια και πραγματική Ελλάδα, όπου πιστεύεται ότι γεννήθηκε ο πολιτισμός και η λογοτεχνία, όπως και η γεωργία. Σε στέλνουν να βάλεις τάξη στο πολίτευμα των ελεύθερων πόλεων. Πηγαίνεις σε ελεύθερους ανθρώπους, που είναι ελεύθεροι με πλήρη έννοια.
Σεβάσου τους ιδρυτές θεούς τους και τα ονόματά τους. Σεβάσου την αρχαία τους δόξα. Μη λησμονείς την αρχαιότητά τους, τις ηρωικές τους πράξεις και τους μύθους του παρελθόντος τους. Μην προσβάλλεις την αξιοπρέπεια, την ανεξαρτησία ή την περηφάνια κανενός.
Να έχεις πάντα στο μυαλό σου ότι αυτή η γη μάς έδωσε δικαιοσύνη και νόμους, χωρίς να μας κατακτήσει, αλλά με τη θέλησή μας. Να θυμάσαι ότι πηγαίνεις στην Αθήνα και ότι κυβερνάς τη Σπάρτη. Το να τους στερήσεις το όνομά τους και τη λίγη ελευθερία, που είναι το μόνο που τους απομένει, θα ήταν μια πράξη απανθρωπιάς, σκληρότητας και βαρβαρισμού».
Πλίνιος ο Νεότερος, Επιστολές (γύρω στο 100 μ.Χ.)
Ωδείο Ηρώδη του Αττικού
Ωδείο Ηρώδη του Αττικού
Ρωμαϊκή Αγορά Θεσσαλονίκης
Ρωμαϊκή Αγορά Θεσσαλονίκης
Ρωμαϊκή Αγορά Θεσσαλονίκης
Ρωμαϊκό Ωδείο Πάτρας
Ρωμαϊκό Ωδείο Πάτρας
Πύλη του Αδριανού
🏰 Ρωμαϊκά μνημεία στην Ελλάδα (Φωτόδεντρο)
🏰 Εικονικές περιηγήσεις στα μνημεία της αρχαίας Ρώμης
Πάνθεον
📚Γλωσσάρι
1 Ναός της Ρώμης, αφιερωμένος σε όλους τους θεούς. Σώζεται έως σήμερα και λειτουργεί ως εκκλησία.
2 Αχαΐα: Έτσι ονόμαζαν οι Ρωμαίοι αρχικά την Πελοπόννησο και αργότερα όλη τη νότια Ελλάδα.
❓Ερωτήσεις
🔹Με βάση το σημερινό κείμενο και με όσα γνωρίζετε από την περυσινή σας ιστορία, συζητήστε γιατί η ελληνική γλώσσα μιλιόταν σε όλες σχεδόν τις χώρες της Ανατολής. Συμβαίνει κάτι ανάλογο σήμερα;
Την εποχή του Μεγάλου Αλεξάνδρου, όταν οι Έλληνες κατέκτησαν πολλές περιοχές της Ανατολής, μαζί με τα στρατεύματα ταξίδεψε και ο ελληνικός πολιτισμός. Έτσι, σε πολλές χώρες της Ανατολής άρχισε να μιλιέται και η ελληνική γλώσσα. Επειδή την μιλούσαν πολλοί λαοί, την ονόμασαν Κοινή Ελληνιστική γλώσσα.
Η ελληνική όμως δεν άρχισε να διαδίδεται μόνο τότε. Από πιο παλιά, Έλληνες είχαν φτιάξει αποικίες σε διάφορα μέρη, όπως στα παράλια της Μικράς Ασίας και γύρω από τη Μεσόγειο. Εκεί, οι άνθρωποι συνέχισαν να μιλούν ελληνικά.
Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και σήμερα με τα αγγλικά. Είναι μια γλώσσα που μιλούν πολλοί άνθρωποι σε όλο τον κόσμο και μπορούν να συνεννοούνται εύκολα μεταξύ τους, όπως τότε συνέβαινε με τα ελληνικά.
🔹Ποια στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού φαίνεται ότι εκτιμά ο Πλίνιος;
Από την επιστολή του Πλίνιου του Νεότερου φαίνεται πως εκτιμά βαθιά και σέβεται πολλά σημαντικά στοιχεία του ελληνικού πολιτισμού:
✅ 1. Τον πολιτισμό και τη λογοτεχνία
Ο Πλίνιος αναφέρει ότι στην Ελλάδα «γεννήθηκε ο πολιτισμός και η λογοτεχνία», δείχνοντας τον θαυμασμό του για τα γράμματα, τις τέχνες και τη σοφία των Ελλήνων.
✅ 2. Τη γεωργία
Θεωρεί ότι η γεωργία ξεκίνησε από εκεί, άρα αναγνωρίζει την πρακτική και καθημερινή προσφορά του ελληνικού πολιτισμού στην ανάπτυξη των κοινωνιών.
✅ 3. Τη δημοκρατία και την ελευθερία
Μιλά για «ελεύθερες πόλεις» και «ελεύθερους ανθρώπους με πλήρη έννοια», τονίζοντας την πολιτική και κοινωνική ωριμότητα των Ελλήνων.
✅ 4. Τη θρησκεία και τη μυθολογία
Συστήνει σεβασμό στους θεούς και τους μύθους τους, κάτι που δείχνει ότι αναγνωρίζει τη θρησκευτική και μυθολογική κληρονομιά τους.
✅ 5. Την ιστορία και τη δόξα του παρελθόντος
Ο Πλίνιος μιλά με θαυμασμό για την «αρχαία τους δόξα», τις «ηρωικές πράξεις» και την ιστορική τους πορεία, δηλαδή για τη μεγάλη σημασία του παρελθόντος των Ελλήνων.
✅ 6. Τη συμβολή τους στο δίκαιο
Λέει πως «αυτή η γη μάς έδωσε δικαιοσύνη και νόμους», αναγνωρίζοντας τη συμβολή των Ελλήνων στο σύστημα δικαίου και στην οργάνωση της κοινωνίας.
Με λίγα λόγια, ο Πλίνιος θαυμάζει όχι μόνο τον πολιτισμό των Ελλήνων, αλλά και το ήθος τους, την ελευθερία τους και τη σοφία που πρόσφεραν στον κόσμο χωρίς να χρησιμοποιήσουν βία.
🔹Ποιες ελληνικές πόλεις αναφέρει ιδιαίτερα ο Πλίνιος στην πηγή 4; Γιατί;
🔹 Οι ελληνικές πόλεις που αναφέρει ο Πλίνιος ιδιαίτερα στην πηγή είναι:
Η Αθήνα
Η Σπάρτη
🔸 Γιατί τις αναφέρει;
Ο Πλίνιος δεν τις αναφέρει τυχαία. Τις επιλέγει γιατί:
Συμβολίζουν την αρχαία ελληνική δόξα και ιστορία:
Η Αθήνα είναι το σύμβολο της φιλοσοφίας, της δημοκρατίας και των τεχνών.
Η Σπάρτη είναι γνωστή για την ανδρεία, την πειθαρχία και το στρατιωτικό της πνεύμα.
Εκφράζουν την έννοια της ελευθερίας:
Ο Πλίνιος υπενθυμίζει στον κυβερνήτη ότι δεν πρέπει να τους αφαιρεθεί «το όνομά τους και η λίγη ελευθερία που τους απομένει». Θεωρεί δηλαδή ότι αυτές οι πόλεις, παρά την υποταγή τους, διατηρούν μια ξεχωριστή ταυτότητα και αξιοπρέπεια.
Εκπροσωπούν το μεγαλείο του ελληνικού πολιτισμού:
Αναφέρονται ως ζωντανά σύμβολα ενός ένδοξου παρελθόντος, που αξίζει σεβασμό και προσοχή από τον Ρωμαίο διοικητή.
👉 Συμπέρασμα: Ο Πλίνιος αναφέρει την Αθήνα και τη Σπάρτη ως παραδείγματα πόλεων με μεγάλη πολιτιστική, ιστορική και ηθική σημασία, που πρέπει να αντιμετωπιστούν με σεβασμό.
🖥️ Διαδραστικές δραστηριότητες κατανόησης και εμπέδωσης
Κεφ. 3: Η ρωμαϊκή αυτοκρατορία, μια υπερδύναμη του αρχαίου κόσμου
Κεφ. 3: Η ρωμαϊκή αυτοκρατορία, μια υπερδύναμη του αρχαίου κόσμου
Οι Ρωμαίοι συνεχίζουν τις κατακτήσεις τους και γίνονται κοσμοκράτορες. Κυβερνούν τις κατακτημένες χώρες με αυστηρούς νόμους και αντιμετωπίζουν τα προβλήματα οργάνωσης της απέραντης αυτοκρατορίας τους.
Για τρεις αιώνες μετά την υποταγή της Ελλάδας οι Ρωμαίοι συνέχισαν τις κατακτήσεις τους στη Δύση, την Ανατολή και τη Βόρεια Αφρική. Όλες οι χώρες γύρω από τη Μεσόγειο έγιναν ρωμαϊκές επαρχίες και οι Ρωμαίοι με περηφάνια την ονόμαζαν: «η θάλασσά μας» (mare nostrum).
Έτσι, στις αρχές του 1ου μ.Χ. αιώνα, τα σύνορα της αυτοκρατορίας τους έκλειναν μέσα τους όλο το γνωστό ως τότε κόσμο. Ο πληθυσμός της ξεπερνούσε τα 50 εκατομμύρια. Οι Ρωμαίοι δηλαδή έγιναν κοσμοκράτορες.1
Μέσα στο απέραντο ρωμαϊκό κράτος κατοικούσαν άνθρωποι από πολλές φυλές, με διαφορετικές γλώσσες, θρησκείες και συνήθειες. Ήταν μια πολυπολιτισμική αυτοκρατορία². Κι όλοι αυτοί έπρεπε να κυβερνηθούν από τη Ρώμη! Οι Ρωμαίοι, για να λύσουν τα προβλήματα διοίκησης που γεννούσε η απέραντη αυτοκρατορία τους:
1. Ο αετός ήταν το σύμβολο της δύναμης του Ρωμαίου αυτοκράτορα.
2. «Οι Ρωμαίοι δεν υπέταξαν μόνο κάποια μέρη, αλλά ολόκληρη την οικουμένη. Απλώνονται σε μια έκταση, που ξεπερνά όλα τα κράτη και έτσι δεν φοβούνται κάποιο μελλοντικό ανταγωνισμό». Πολύβιος, Ιστορίαι.
Όρισαν τον αυτοκράτορα «πρώτο πολίτη» της χώρας κι όλοι όφειλαν πίστη και υπακοή σ’ αυτόν.
Έδωσαν τον τίτλο του Ρωμαίου πολίτη³ σε όσους κατακτημένους αποδέχονταν την κυριαρχία της Ρώμης.
Διόρισαν ανώτερους Ρωμαίους κυβερνήτες (ανθύπατους), οι οποίοι επέβλεπαν τους τοπικούς άρχοντες και ενημέρωναν τον αυτοκράτορα.
Μείωσαν τους φόρους των πολιτών και οργάνωσαν καλύτερα τον τρόπο είσπραξής τους.
Ψήφισαν δικαιότερους νόμους και φρόντιζαν για την τήρηση και την εφαρμογή τους απ’ όλους.
Όλα αυτά τα μέτρα βοήθησαν να επικρατήσει τάξη, ασφάλεια και δικαιοσύνη στην αυτοκρατορία, για διακόσια περίπου χρόνια. Στο διάστημα αυτό αναπτύχθηκαν η γεωργία, το εμπόριο, η ναυτιλία και η βιοτεχνία. Ήταν η περίοδος της «ρωμαϊκής ειρήνης» (pax romana), όπως ονομάστηκε.
3. Ανδριάντας του αυτοκράτορα Αυγούστου
(Μουσείο Βατικανού). Οι Ρωμαίοι σέβονταν τον αυτοκράτορα τόσο που τον λάτρευαν ως θεό.
4. «Όλοι οι δρόμοι οδηγούν στη Ρώμη»
Στα χρόνια ακμής του ρωμαϊκού κράτους κατασκευάστηκε ένα πυκνό δίκτυο δρόμων, που ένωνε την πρωτεύουσα με όλες τις περιοχές της αυτοκρατορίας, τις μεγάλες πόλεις και τα λιμάνια. Ένας από αυτούς ήταν η Εγνατία Οδός. Ξεκινούσε από το Δυρράχιο, περνούσε από τη Βέροια, την Πέλλα και τη Θεσσαλονίκη και κατέληγε στο Βυζάντιο. Τους δρόμους αυτούς χρησιμοποιούσαν κυρίως ο στρατός, οι έμποροι και οι αγγελιοφόροι.
Εγνατία οδός: Σωζόμενο τμήμα μεταξύ των νομών Ροδόπης και Έβρου. © Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού
Η εικόνα δείχνει τη διαδικασία κατασκευής ενός ρωμαϊκού δρόμου και περιλαμβάνει τέσσερα στάδια:Τάφρος αποστράγγισης: Στην αριστερή πλευρά, όπου σκάβουν τάφρο για την απορροή των νερών.Συμπίεση της επιφάνειας: Εργάτες συμπιέζουν και ισοπεδώνουν το έδαφος με ειδικά εργαλεία.Τοποθέτηση και ισοπέδωση υλικού πλήρωσης: Τοποθετούν και ισοπεδώνουν τα διάφορα στρώματα υλικών (χαλίκι, πέτρες). Επένδυση άκρων: Στη δεξιά πλευρά, όπου τοποθετούν τις πέτρινες πλάκες στα άκρα του δρόμου για να οριοθετήσουν και να στερεώσουν την κατασκευή.
Εγνατία οδός: Σχεδιαστική αναπαράσταση της κατασκευής. © Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού
Το Mιλιάριο ή Μιλιοδείκτης (λατινικά: milliarium· πληθ.: μιλιάρια, milliaria) είναι οδόσημο που δηλώνει σε (χερσαία) μίλια την απόσταση μεταξύ των τοποθεσιών που διασχίζει ο δρόμος. Πρόκειται για ενεπίγραφη λίθινη στήλη, συνήθως κυλινδρικού σχήματος, που ήταν τοποθετημένη κατά μήκος των δημόσιων κεντρικών οδών στο ρωμαϊκό οδικό δίκτυο. Το ύψος του μιλιαρίου μπορεί να φτάσει τα 2,50 μέτρα και η περίμετρος τα 2,00 μέτρα. Το υλικό από το οποίο είναι κατασκευασμένο ποικίλλει από ασβεστόλιθο μέχρι τραχείτη έως μάρμαρο υψηλής ποιότητας.
Τα μιλιάρια χρησιμοποιήθηκαν τα ρωμαϊκά χρόνια, περίπου από τον 3ο π.Χ. αιώνα, για τον εξοπλισμό της οδού και απείχαν μεταξύ τους «ένα ρωμαϊκό μίλι» (milliarius). Η μιλιομετρική αυτή απόσταση ισοδυναμούσε με «1.000 ρωμαϊκά βήματα» ή αλλιώς «1.000 διπλά βήματα». Σε ορισμένες κελτικές επαρχίες ωστόσο, συχνά απείχαν μεταξύ τους «μία γαλατική λεύγα», που ήταν ίση με «1.500 ρωμαϊκά βήματα» (ή περίπου 2.222 μέτρα).
Wikipedia
Αππία οδός
Αππία οδός
Αππία οδός. Πλησιάζοντας στη Ρώμη, η Αππία ήταν γεμάτη και στις δύο πλευρές από μνημειακούς τάφους, μαυσωλεία, στήλες, τύμβους κτλ. (www.romeingreek.eu)
Κατασκευή Αππίας οδού
5. Σε περιόδους ειρήνης ο ρωμαϊκός στρατός εργαζόταν και βοηθούσε να κατασκευαστούν δρόμοι, γέφυρες, λιμάνια και αρδευτικά έργα.
6. Οι αγγελιοφόροι - σκυταλοδρόμοι
Οι ταχυδρομικές υπηρεσίες των Ρωμαίων ήταν πολύ καλά οργανωμένες. Σε κάθε μεγάλη οδό υπήρχαν σταθμοί με ξεκούραστα άλογα. Οι αγγελιοφόροι άλλαζαν τα κουρασμένα άλογά τους και συνέχιζαν το ταξίδι τους μέχρι να συναντήσουν τον επόμενο ταχυδρόμο, που τους περίμενε για να μεταφέρει την αλληλογραφία. Με μορφή σκυταλοδρομίας, οι έφιπποι αγγελιοφόροι μετέφεραν την κρατική αλληλογραφία, από και προς τη Ρώμη, σε χρόνο θαυμαστό για τα μέσα της εποχής.
Will Durant, Παγκόσμιος Ιστορία του Πολιτισμού
📚Γλωσσάρι
1 κοσμοκράτορας: κυβερνήτης όλου του κόσμου
2 πολυπολιτισμική αυτοκρατορία: αυτή που κατοικείται από ομάδες με διαφορετικό πολιτισμό.
3 Ρωμαίος πολίτης: ο κάτοικος της αυτοκρατορίας που είχε πολιτικά δικαιώματα.
❓Ερωτήσεις
🔹Τι άλλαξε στη συμπεριφορά των Ρωμαίων, ώστε «οι ανασφαλείς και φοβισμένοι» κάτοικοι της πρώτης κατάκτησης τώρα να νιώθουν πιο ασφαλείς;
Οργάνωση και νόμοι:
Οι Ρωμαίοι έδωσαν τον τίτλο του «Ρωμαίου πολίτη» σε κατακτημένους που αποδέχονταν την κυριαρχία τους.
Ψήφισαν δίκαιους νόμους και φρόντιζαν για την εφαρμογή τους.
Καλύτερη διοίκηση:
Διόρισαν Ρωμαίους κυβερνήτες (ανθύπατους) για να ελέγχουν τις επαρχίες και να ενημερώνουν τον αυτοκράτορα.
Μείωσαν τους φόρους και βελτίωσαν τον τρόπο είσπραξής τους.
Υποδομές και ασφάλεια:
Κατασκεύασαν δρόμους (π.χ. Εγνατία Οδός) για γρήγορη μετακίνηση του στρατού και του εμπορίου.
Οργάνωσαν ταχυδρομικές υπηρεσίες (σκυταλοδρόμους) για γρήγορη επικοινωνία.
Ο στρατός φύλασσε τα σύνορα και διατήρησε την ειρήνη («Ρωμαϊκή Ειρήνη»).
Οικονομική ανάπτυξη:
Ανέπτυξαν τη γεωργία, το εμπόριο και τη ναυτιλία.
Οι δρόμοι και τα λιμάνια διευκόλυναν την εμπορική ανταλλαγή.
Γιατί νιώθανε πιο ασφαλείς οι κάτοικοι τώρα;
Δεν υπήρχαν συνεχείς πόλεμοι ή εξεγέρσεις.
Οι νόμοι ήταν πιο δίκαιοι και οι φόροι λιγότεροι.
Ο στρατός προστάτευε την αυτοκρατορία από εχθρούς.
Οι υποδομές (δρόμοι, γέφυρες) βοήθησαν στην ευημερία.
Αυτή η οργάνωση έφερε 200 χρόνια ειρήνης (Pax Romana), όπου οι άνθρωποι ζούσαν πιο ήρεμα και ασφαλείς.
🔹Με βάση τα μέτρα που έλαβαν οι Ρωμαίοι, ποια από τα προβλήματα διοίκησης νομίζετε ότι αντιμετωπίστηκαν; Πώς νομίζετε ότι βοήθησε καθένα από τα μέτρα αυτά τη «ρωμαϊκή ειρήνη»;
Οι Ρωμαίοι είχαν μια τεράστια αυτοκρατορία με πολλούς διαφορετικούς λαούς, γλώσσες και συνήθειες. Για να τη διατηρήσουν ενωμένη και ειρηνική, πήραν πολύ έξυπνα μέτρα:
Έδωσαν υπηκοότητα (Ρωμαίος πολίτης)
Πρόβλημα: Πολλοί λαοί δεν ένιωθαν μέρος της αυτοκρατορίας.
Λύση: Όσοι αποδέχονταν τους Ρωμαίους, γίνονταν πολίτες με δικαιώματα.
Βοήθησε στην ειρήνη: Οι άνθρωποι νιώθανε πιο ασφαλείς και πιο κοντά στη Ρώμη.
Οργάνωσαν καλύτερη διοίκηση
Πρόβλημα: Δεν μπορούσαν να ελέγξουν όλες τις πόλεις μόνοι τους.
Λύση: Έβαλαν Ρωμαίους κυβερνήτες (ανθύπατους) να ελέγχουν τις επαρχίες.
Βοήθησε στην ειρήνη: Οι τοπικοί άρχοντες είχαν κάποια ελευθερία, αλλά υπάκουαν στους Ρωμαίους.
Βελτίωσαν τους νόμους και τους φόρους
Πρόβλημα: Οι άνθρωποι γκρίνιαζαν για τους υψηλούς φόρους.
Λύση: Έκαναν δίκαιους νόμους και μείωσαν τους φόρους.
Βοήθησε στην ειρήνη: Οι άνθρωποι ήταν πιο χαρούμενοι και δεν εξεγείρονταν.
Ο στρατός φύλαγε τα σύνορα
Πρόβλημα: Εχθροί μπορούσαν να επιτεθούν.
Λύση: Οι λεγεώνες φύλαγαν τα σύνορα και τις πόλεις.
Βοήθησε στην ειρήνη: Όλοι νιώθανε προστατευμένοι.
Έφτιαξαν δρόμους και γέφυρες
Πρόβλημα: Ο στρατός και τα γράμματα μετακινούνταν αργά.
Λύση: Κατασκεύασαν δρόμους (π.χ. Εγνατία Οδός) για γρήγορη μετακίνηση.
Βοήθησε στην ειρήνη: Οι στρατιώτες έφταναν γρήγορα όπου χρειαζόταν, και το εμπόριο άνθισε.
Συμπέρασμα:
Χάρη σε αυτές τις αλλαγές, η αυτοκρατορία έζησε 200 χρόνια ειρήνης (Pax Romana). Οι άνθρωποι δούλευαν, εμπορεύονταν και ζούσαν χωρίς φόβο!
🖥️ Διαδραστικές δραστηριότητες κατανόησης και εμπέδωσης
Κεφ. 4: Η καθημερινή ζωή στην αρχαία Ρώμη
Κεφ. 4: Η καθημερινή ζωή στην αρχαία Ρώμη
Οι Ρωμαίοι ζούσαν σε μικρές και μεγάλες πόλεις καθώς και σε χωριά της υπαίθρου. Η Ρώμη με τα κτίριά της, το λιμάνι της και τα θεάματά της αποτελούσε το κέντρο ζωής του ρωμαϊκού κόσμου.
Η Ρώμη ήταν η έδρα του αυτοκράτορα και η καρδιά του ρωμαϊκού κράτους. Ήταν χτισμένη πλάι στον Τίβερη ποταμό και στολισμένη με ναούς, ωραία κτίρια και έργα τέχνης. Στην περίοδο ακμής της αυτοκρατορίας ο πληθυσμός της, μαζί με τους δούλους και τους ξένους, πλησίαζε το ενάμισι εκατομμύριο. Οι περισσότεροι κάτοικοι διέμεναν σε πολυκατοικίες και οι πιο εύποροι σε μονοκατοικίες. Στον Παλατίνο λόφο ήταν χτισμένο και το παλάτι των αυτοκρατόρων.
Οι κάτοικοι της ρωμαϊκής υπαίθρου ήταν γεωργοί, βοσκοί, τεχνίτες και μικροέμποροι. Οι μεγαλοϊδιοκτήτες γεωργοί είχαν μεγάλα και γόνιμα αγροκτήματα. Σε αυτά ήταν κτισμένα τα σπίτια των ιδιοκτητών και κοντά τους στάβλοι, ορνιθώνες και αποθήκες για τους καρπούς και τις ζωοτροφές. Όλα αυτά τα φρόντιζαν οι δούλοι, που έμεναν μόνιμα εκεί.
Οι μικροϊδιοκτήτες καλλιεργούσαν μόνοι τα κτήματά τους και ζούσαν από τα λιγοστά προϊόντα της παραγωγής τους. Τα παιδιά τους συνήθως εγκατέλειπαν την ύπαιθρο και αναζητούσαν εργασία και καλύτερη τύχη στο στρατό, στην πόλη, στις τέχνες και στα δημόσια έργα, που γίνονταν σε όλη την αυτοκρατορία.
Όλοι αυτοί, πλούσιοι και φτωχοί, πήγαιναν συχνά στη Ρώμη για να πάρουν μέρος στις μεγάλες γιορτές και στους αγώνες που γίνονταν εκεί.
1. Πολυκατοικίες σε φτωχογειτονιά.
2. Έπαυλη πλουσίων στα προάστια.
3. Ψηφιδωτή παράσταση ρωμαϊκού αγροκτήματος.
(Τύνιδα, Εθνικό Μουσείο)
4. Ο Τίβερης αρτηρία ζωής για τη Ρώμη
4.α. Ο Τίβερης ποταμός.
Η Ρώμη δεν είναι παραθαλάσσια. Ο Τίβερης ποταμός όμως, που ήταν πλωτός, συνέδεε την πόλη με τη θάλασσα και με όλα τα λιμάνια της Μεσογείου. Καθημερινά ανέβαιναν τον Τίβερη 25 φορτηγίδες1 , μεταφέροντας σιτάρι στη Ρώμη και κοντά τους άλλες, φορτωμένες λάδι, κρασί, τρόφιμα, μέταλλα, υλικά οικοδομής και άλλα είδη για την αγορά. Οι Ρωμαίοι, εκτιμώντας την αξία του Τίβερη για τη ζωή τους, τον τιμούσαν και τον λάτρευαν ως θεό.
Will Durant, Παγκόσμιος Ιστορία του Πολιτισμού
5.2. Το Κολοσσαίο της Ρώμης, όπως είναι σήμερα.
5. Άρτος και θεάματα
Οι Ρωμαίοι αυτοκράτορες για να κρατούν ικανοποιημένους τους κατοίκους των μεγάλων πόλεων, που έκαναν συχνά εξεγέρσεις, τους πρόσφεραν δωρεάν γεύματα και δωρεάν διασκέδαση (άρτο και θεάματα). Αυτά τα θεάματα ήταν κυρίως μονομαχίες και θηριομαχίες.
5.1 Μια παράσταση στο Κολοσσαίο.
Πολλά άτομα μονομαχούσαν, ενώ άλλοι πολεμούσαν μεταξύ τους σε ομάδες, στην ξηρά ή στο νερό. Τότε πλημμύρισε ξαφνικά το αμφιθέατρο και έφεραν μέσα άλογα και ταύρους και άλλα κατοικίδια, που είχαν εκπαιδευτεί να κινούνται στο νερό όπως στη στεριά. Έφεραν και ανθρώπους πάνω σε πλοία, οι οποίοι άρχισαν να ναυμαχούν.
Κάσσιος Δίων, Ιστορία της Ρώμης
5.3. Μια απάνθρωπη διασκέδαση
Το πλήθος μετά από κάθε μονομαχία ζητά από το νικητή που φόνευσε τον αντίπαλό του, να αντιμετωπίσει αμέσως άλλον, ξεκούραστο, που θα καταφέρει να τον φονεύσει. Και ο τελευταίος νικητής φυλάσσεται για μια άλλη σφαγή. Έτσι ο άνθρωπος, πράγμα ιερό για τον άνθρωπο, φονεύεται από το συνάνθρωπό του για απλή διασκέδαση των θεατών.
Σενέκας, Επιστολές
Αναπαράσταση αρχαίας Ρώμης
Portus: Το κύριο λιμάνι της Ρώμης
Ρωμαϊκές ενδυμασίες
📚Γλωσσάρι
1 φορτηγίδα: πλοίο μεταφοράς φορτίων
❓Ερωτήσεις
🔹Παρατηρήστε και συγκρίνετε τις εικόνες 1 και 2. Βρείτε ομοιότητες και διαφορές. Συμβαίνει κάτι ανάλογο σήμερα;
Ομοιότητες:
Και στις δύο εικόνες βλέπουμε Ρωμαίους της αρχαίας εποχής
Υπάρχουν άνθρωποι που ζουν σε κτίρια
Βλέπουμε καθημερινές δραστηριότητες των αρχαίων Ρωμαίων
Διαφορές:
Πρώτη εικόνα: Πολυκατοικίες (φτωχογειτονιά) με πολλούς ορόφους, απλά κτίρια, φθαρμένα υλικά, άνθρωποι φτωχά ντυμένοι, στενοί χώροι
Δεύτερη εικόνα: Πλούσια έπαυλη με έναν όροφο, όμορφο κήπο, κολόνες, πισίνα/δεξαμενή, καλοντυμένοι άνθρωποι, πολλές ανέσεις και διακοσμήσεις
Σήμερα συμβαίνει το ίδιο: οι φτωχότεροι άνθρωποι ζουν σε πολυκατοικίες ή μικρά διαμερίσματα, ενώ οι πλούσιοι ζουν σε μεγάλα σπίτια με κήπους και πισίνες. Οι κοινωνικές διαφορές που υπήρχαν στην αρχαία Ρώμη συνεχίζουν να υπάρχουν και σήμερα!
🔹Παρατηρήστε την εικόνα 3 και εντοπίστε τις γεωργικές δραστηριότητες που απεικονίζονται σε αυτή. Τι συμπεραίνετε για τον ιδιοκτήτη αυτού του αγροκτήματος;
Γεωργικές δραστηριότητες που διακρίνουμε:
Άνθρωποι που φροντίζουν δέντρα και φυτά.
Κτηνοτροφία με διάφορα ζώα (πρόβατα, κατσίκες, πουλιά).
Καλλιέργεια δέντρων (μάλλον ελαιόδεντρα και άλλα καρποφόρα).
Συλλογή καρπών από τα δέντρα.
Φύλαξη και τάισμα των ζώων.
Συμπεράσματα για τον ιδιοκτήτη:
Από αυτή την εικόνα καταλαβαίνουμε ότι ο ιδιοκτήτης αυτού του αγροκτήματος ήταν πολύ πλούσιος και ισχυρός άνθρωπος. Αυτό φαίνεται γιατί:
Είχε πολύ μεγάλη έκταση γης με πολλά διαφορετικά φυτά και δέντρα.
Είχε πολλά ζώα και διάφορα είδη (πλούτος σε κτηνοτροφία).
Είχε πολλούς εργάτες που δούλευαν για αυτόν.
Μπορούσε να χτίσει όμορφα κτίρια και να διακοσμήσει τους τοίχους του με τέτοιες τοιχογραφίες.
🖥️ Διαδραστικές δραστηριότητες κατανόησης και εμπέδωσης
Επανάληψη ενότητας
Επανάληψη ενότητας
Α. Ανακεφαλαίωση (1-4)
Οι Ρωμαίοι:
Κατάκτησαν την Ελλάδα και κράτησαν τους Έλληνες διαιρεμένους.
Δημιούργησαν ένα απέραντο κράτος κι έγιναν κοσμοκράτορες.
Εφάρμοσαν το «διαίρει και βασίλευε» για τη διακυβέρνηση των κατακτημένων.
Επηρεάστηκαν από τον τρόπο ζωής και τον πολιτισμό των Ελλήνων.
Οι Έλληνες:
Βρέθηκαν για πρώτη φορά υπόδουλοι σε ξένο κατακτητή.
Διατήρησαν τη γλώσσα, τη θρησκεία τους, τα ήθη και τα έθιμά τους,
«Κατάκτησαν τους κατακτητές» με τα γράμματα και τις τέχνες τους
Συνεργάστηκαν και δημιούργησαν τον «ελληνορωμαϊκό πολιτισμό».
Στα χρόνια της «ρωμαϊκής ειρήνης»
Προόδευσαν η γεωργία, η βιοτεχνία, η ναυτιλία και το εμπόριο.
Περιορίστηκαν οι μεγάλες κοινωνικές διαφορές.
Πλούσιοι και φτωχοί μετείχαν στις γιορτές.
Page updated
Google Sites
Report abuse