ΓΛΩΣΣΑ ΣΤ΄
Ενότητα 9
Embedded Files
Συσκευές
Γλώσσα ΣΤ΄ Δημοτικού - 9η ενότητα
Βιβλίο μαθητή & Τετράδιο εργασιών με δυνατότητα επεξεργασίας των κειμένων και προσθήκης των απαντήσεων μέσα σε πλαίσια.
Στόχοι
Σ' αυτή την ενότητα θα ασχοληθούμε:
Πώς δίνουμε οδηγίες.
Πότε χρησιμοποιούμε στις οδηγίες μας προστακτική και πότε υποτακτική.
Πώς γράφονται οι καταλήξεις της προστακτικής.
Πώς δίνουμε πληροφορίες και οδηγίες για να χρησιμοποιήσουμε το διαδίκτυο.
Πότε χρησιμοποιούμε τις εξαρτημένες προτάσεις που εισάγονται με το «να».
Πώς φτιάχνουμε μια αφήγηση.
Ποια πρόσωπα και ποιους χρόνους χρησιμοποιούμε στην αφήγηση.
Λιλιπούπολη
Λιλιπούπολη
Το «Εδώ Λιλιπούπολη» ήταν μια παιδική ραδιοφωνική σειρά που ξεκίνησε το 1976 και διήρκεσε μέχρι το 1980. Η σειρά ακουγόταν στο Τρίτο Πρόγραμμα της Ελληνικής Ραδιοφωνίας, το οποίο ήταν την περίοδο εκείνη υπό τη διεύθυνση του Μάνου Χατζιδάκι. Η εκπομπή θεωρείται στις μέρες μας «θρυλική», τόσο για την πρωτοτυπία και την ποιότητά της, όσο και για την επίδραση της στη γενικότερη περίοδο.
Ο τίτλος αντλεί το όνομα από το κλασικό βιβλίο «Τα ταξίδια του Γκιούλιβερ», όπου οι Λιλιπούτιοι αναφέρονται ως μικρόσωμοι άνθρωποι.
Η εκπομπή, η οποία ήταν καθημερινή, ήταν μουσικά επενδυμένη με τραγούδια ευρηματικότατων στίχων. Η Μαριανίνα Κριεζή ήταν η στιχουργός των τραγουδιών.
Οδηγίες χρήσης καφετιέρας
Οδηγίες χρήσης καφετιέρας
Γράφουμε σύντομες, απλές και κατανοητές προτάσεις. Χρησιμοποιούμε κυρίως προστακτική και υποτακτική.
Παράδειγμα:
Μετά τη χρήση να πλένετε / πλύντε καλά τη συσκευή.
📝 Εγκλίσεις
📝 Εγκλίσεις
Θα φύγω το Σάββατο το πρωί.
Πρέπει να φύγεις τώρα.
Φύγε γρήγορα από το σπίτι.
Οι μορφές που παίρνει το ρήμα, για να φανερώσει τον τρόπο με τον οποίο θέλουμε να παρουσιάσουμε αυτό που σημαίνει (το ρήμα) λέγονται εγκλίσεις.
Οι κύριες εγκλίσεις των ρημάτων είναι
η οριστική, η υποτακτική και η προστακτική.
Οριστική
Η οριστική φανερώνει πως αυτό που σημαίνει το ρήμα είναι κάτι το βέβαιο και πραγματικό, είτε είναι κατάφαση είτε είναι άρνηση είτε είναι ερώτηση.
Π.χ.
Θα βρέξει αύριο. (κατάφαση)
Δεν θα βρέξει αύριο. (άρνηση)
Θα βρέξει αύριο; (ερώτηση)
Η οριστική παίρνει άρνηση «δεν».
Υποτακτική
Η υποτακτική φανερώνει πως αυτό που σημαίνει το ρήμα είναι κάτι που θέλουμε να γίνει ή περιμένουμε να γίνει.
Π.χ.
Θέλω να έρθεις.
Ας ξεκουραστούμε λίγο.
Όταν ένα ρήμα βρίσκεται στην υποτακτική, συνοδεύεται ή από έναν από τους συνδέσμους για να, όταν, πριν, αν, άμα, ή από τα μόρια να, ας.
Η οριστική παίρνει άρνηση «μην».
Προστακτική
Η προστακτική φανερώνει πως αυτό που σημαίνει το ρήμα είναι προσταγή, επιθυμία, ευχή.
Π.χ.
Έλα αμέσως. (προσταγή)
Φέρε μου ένα ποτήρι νερό, σε παρακαλώ. (επιθυμία)
Βοήθησέ με, Παναγία μου! (ευχή)
Προστακτική έγκλιση έχουν δύο χρόνοι: ο ενεστώτας και ο αόριστος της ενεργητικής και της παθητική φωνής. Επίσης, η προστακτική έχει μόνο δύο πρόσωπα: το β΄ ενικό και το β΄ πληθυντικό.
Κατά τον σχηματισμό της προστακτικής σύνθετων ρημάτων πρέπει να θυμόμαστε ότι η προστακτική δεν παίρνει αύξηση.
Επίλεξε το τραγούδι που θέλεις. (σωστό)
Επέλεξε το τραγούδι που θέλεις. (λάθος)
Κλίση της προστακτικής
*Δεν χρησιμοποιείται συχνά.
Ορθογραφία του (ι) της προστακτικής
Η εξέλιξη της τηλεόρασης
Η τηλεόραση, ή αλλιώς χαζοκούτι, τελικά δεν πρέπει να είναι και τόσο «χαζό», γιατί έχει καταφέρει να εισχωρήσει σχεδόν σε όλα τα σπίτια και αποτελεί, καλώς ή κακώς, ένα από τα κυριότερα μέσα ψυχαγωγίας, και σίγουρα οι ώρες που ο μέσος άνθρωπος περνάει μπροστά της μόνο λίγες δεν είναι.
Ωστόσο, έχει και αυτή την δική της ιστορία, από ασπρόμαυρη σε έγχρωμη, και από καλωδιακή σε διαδικτυακή πλέον, και φαίνεται ότι θα συνεχίσει να αναπτύσσεται ακόμα και αν σχεδόν επισκιαστεί από τους υπολογιστές και αποτελέσει προέκταση αυτών και του διαδικτύου.
Η ιστορία του ραδιοφώνου
Από το 1906, όπου και μεταδόθηκε για πρώτη φορά μέσω ραδιοκυμάτων φωνή και μουσική, το ραδιόφωνο έχει συμβάλλει καθοριστικά στη διαμόρφωση της κοινωνίας, της οικονομίας και του ανθρώπινου πολιτισμού. Η ανάγκη των ανθρώπων για επικοινωνία ήταν αυτή που ουσιαστικά «γέννησε» το ραδιόφωνο, ένα μέσο επικοινωνίας που εμφανίστηκε πολύ πιο πριν από την τηλεόραση και το διαδίκτυο.
Πάμε μια βόλτα στον Γουέμπι;
Πάμε μια βόλτα στον Γουέμπι;
Το λεξιλόγιο των Ηλεκτρονικών Υπολογιστών
Καλοί τρόποι στο Διαδίκτυο (saferinternet.gr)
📝 Τελικές και βουλητικές προτάσεις
📝 Τελικές και βουλητικές προτάσεις
Το μηχάνημα
Το μηχάνημα
Μηχανές - Θετικά και αρνητικά
Ευγένιος Τριβιζάς - Ο εφευρέτης του γαργαλιού
Ο Ευγένιος Τριβιζάς είναι εξερευνητής, εφευρέτης, ταχυδακτυλουργός και ζογκλέρ μελάτων αυγών. Έχει ανακαλύψει το Νησί των Πυροτεχνημάτων, τη Φρουτοπία, το Κουνουπακιστάν, το Πιπερού, τη Χώρα των Χαμένων Χαρταετών, το Γαλαξία των Λεξεων και την Πολιτεία με όλα τα Χρώματα εκτός από το Ροζ. Ο Ευγένιος ζει στο Νησί των Πυροτεχνημάτων με τον παπαγάλο του τη Σύνθια, τον άσπρο ελέφαντα τον Πουκιπόν, τον Οράτιο το αόρατο πράσινο καγκουρό, τον Πελέ τον ταχυδρομικό πελεκάνο, τον Παντελή τοναπότομο ιπποπόταμο και τη Λιλή την παρδαλή λεοπάρδαλη. Κάθε τόσο μαζί με τους φίλους του τον κάπτεν- Βαρθολομαίο Μπορφίν και τον Αλέξη Πτωτιστή ταξιδεύουν στα πέρατα του κόσμου, σώζουνε πριγκίπισσες από δράκους και δράκους από πρίγκιπες και προσπαθούν να βρούνε το χαμένο όγδοο χρώμα του ουράνιου τόξου.
Ο Ευγένιος Τριβιζάς δεν γεννήθηκε στο Περού και δεν σπούδασε γαλακτοκομία στη Γουαδελούπη. Είναι σχεδόν βέβαιο ότι ο παππούς του δεν ήταν ένας κοκκινομάλλης παραγεμιστής μαξιλαριών από τον Άγιο Δομίνικο ούτε ένας αιωνόβιος μελισσοκόμος.
Σύμφωνα με έγκυρες πληροφορίες, το επάγγελμά του δεν είναι δοκιμαστής καναπέδων και τα βράδια δεν δουλεύει σε διανυκτερεύον ζαχαροπλαστείο που παρασκευάζει ζελέδες για νάνους στην Αβησσυνία.
Συνέντευξη με τον Ευγένιο Τριβιζά
Η πιο γνωστή εφεύρεσή σας;
«Ο γαργαλιός. Ένα μηχάνημα σε γαργαλάει όταν είσαι λυπημένος και σε κάνει να γελάς».
Μια εφεύρεση που θα έλυνε τα χέρια των Αθηναίων;
«Ο ταξιμαγνήτης. Όποιος τον κρατάει, τα ταξί αισθάνονται μια ακαταμάχητη έλξη προς το μέρος του».
Και η τελευταία σας εφεύρεση;
«Το ελαφρύδι».
Μας διευκρινίζετε για τι ακριβώς πρόκειται;
«Το αντίθετο από το βαρίδι. Τα κάνει όλα ανάλαφρα. Ξέρετε, ταξιδεύω πολύ συχνά βάζω λοιπόν ένα-δυο ελαφρίδια στη βαλίτσα μου και τη σηκώνω με μεγάλη ευκολία».
Ποιο μέσο χρησιμοποιείτε συνήθως στις μετακινήσεις σας;
«Το ιπτάμενο κρουασάν».
Με τι γράφετε τα βιβλία σας;
«Με φτερό παγονιού βουτηγμένο σε μελάνι ασημένιας σουπιάς».
Ο αγαπημένος σας γλωσσοδέτης;
«Μια κάμπια μα ποια κάμπια, μια κάμπια με κουμπιά».
Μένετε μόνιμα στο Λονδίνο. Να υποθέσω ότι μιλάτε και άπταιστα αγγλικά;
«Όχι, στο Λονδίνο συνεννοούμαι μιλώντας "σοκολατινικά"».
Ποιο είναι το ησυχαστήριό σας;
«Το δάσος με τα ερωτευμένα τρυποκάρυδα».
Πώς σας αρέσει να απολαμβάνεται ένα παραμύθι σας;
«Πάντα όταν διαβάζω έχω κοντά μου ένα ποτήρι βυσσινάδα με παγάκια από δροσοσταλίδες».
Πότε γράψατε το πρώτο σας έργο;
«Δεν έγραψα ποτέ το πρώτο. Έγραψα απευθείας το δεύτερο. Μετά έγραψα το εικοστό τέταρτο».
Τι θα θέλατε να είστε, αν δεν ήσαστε αυτό που είστε;
«Κουνελούπι».
Τι ακριβώς είναι το «κουνελούπι»;
«Κάτι σαν τσουτσουρούφι αλλά λίγο πιο συμπαθητικό».
Υπάρχει κάτι που σας φοβίζει;
«Τίποτε, εκτός από το σκοτάδι, τους δράκους, τις ανθρωποφάγες μπανιέρες και τα φερμουαρόφιδα».
Ποιο είναι το τελευταίο βιβλίο που γράψατε;
«Τα "88 Ντολμαδάκια". Είναι κάτι μεταξύ παραμυθιού και παιχνιδιού. Το βιβλίο αποτελείται από 160 ενότητες με τις οποίες ο αναγνώστης μπορεί να συνθέσει δεκάδες διαφορετικές ιστορίες».
Τι ανταπόκριση είχε το βιβλίο;
«Έχει προκαλέσει μια κάποια σύγχυση στην αγορά. Πολλές νοικοκυρές το αγοράζουν πιστεύοντας ότι περιέχει συνταγές με ντολμαδάκια. Από την άλλη πλευρά όμως άλλες νοικοκυρές μού στέλνουν ντολμαδάκια σε τάπερ. Είναι από τις σπάνιες περιπτώσεις βιβλίου που εμπνέει αναγνώστες να συμβάλουν απευθείας στη διατροφή του συγγραφέα. Αν γράψω μερικά ακόμα βιβλία με παρόμοιους τίτλους, ίσως εξασφαλίσω τη διατροφή μου για το άμεσο μέλλον».
Τι κάνετε ξανά και ξανά;
«Προσπαθώ πάρα πολύ να μην επαναλαμβάνομαι».
Τι βλέπετε ξανά και ξανά;
«Ένα αόρατο πράσινο καγκουρό».
Ένας συγγραφέας παραμυθιών πρέπει να αγαπά τα παιδιά;
«Όχι μόνο να τα αγαπά, αλλά και να βλέπει τον κόσμο μέσα από τα δικά τους τα μάτια».
Αν δίνατε μια συμβουλή στους γονείς των αναγνωστών σας, θα ήταν;
«Όλες οι ιστορίες είναι αληθινές, αν υπάρχει κάποιος που να τις πιστεύει».
Αν έπρεπε να δώσετε μια συμβουλή στους αναγνώστες σας;
«Μην τρώτε όλα μαζί και τα 88 ντολμαδάκια (να τα τρώτε οχτώ οχτώ) και σκεφτείτε το καλά προτού γαργαλήσετε έναν γορίλα».
Τι γνώμη έχετε για τους πολιτικούς;
«Καλά που δεν είναι φτιαγμένοι όπως ο Πινόκιο, γιατί διαφορετικά θα έπρεπε να καθιερωθεί και επίδομα συντήρησης μύτης».
Ένα πολιτικό παραμύθι θα ξεκινούσε...
«Ήταν ένα υπουργός, σπουδαίος και σοφός, που για κάθε θέμα έλεγε ένα ψέμα. Αλλά αντί να του μεγαλώνει η μύτη τού μίκραινε το στόμα, ώσπου δεν τον άκουγε κανείς και αναγκάστηκε ν' αλλάξει κόμμα».
Ξέρω ότι έχετε μια συλλογή από σπάνια κομμάτια παλαιών παραμυθιών· τι ακριβώς περιλαμβάνει;
«Ένα πούπουλο από το μαξιλάρι όπου κοιμόταν η πεντάμορφη πριγκιποπούλα, το κορδόνι από το δεξί παπούτσι του παπουτσωμένου γάτου, ένα τούβλο από το σπίτι που είχαν χτίσει τα τρία γουρουνάκια, τη φούντα από το σκουφάκι της Κοκκινοσκουφίτσας, το φιτίλι από το λυχνάρι του Αλαντίν, ένα κομμάτι από τον καθρέφτη της κακιάς μάγισσας και πολλά άλλα».
Τα παιδιά πιστεύουν ότι όλα αυτά είναι αληθινά;
«Το πιο πιθανό είναι να καταλαβαίνουν ότι όλα αυτά δεν είναι πραγματικά. Απλώς η γοητεία σε όλα αυτά είναι η αναστολή της αξιοπιστίας. Δεν είναι λίγες οι φορές που πιστεύουμε ότι μια ιστορία είναι φανταστική, αλλά δεχόμαστε να κλάψουμε και να γελάσουμε με αυτήν».
Ο αγαπημένος σας ήρωας;
«Ο Λούκουλλος. Ένα λαίμαργο ελεφαντάκι, το οποίο μεταμορφώνεται ανάλογα με το τι τρώει».
Γιατί στα παιδιά αρέσουν τα παραμύθια;
«Γιατί συνδυάζουν την περιπέτεια με το χιούμορ. Τα παραμύθια επιβάλλεται να είναι φανταστικά, γιατί το παιδί δέχεται μεγάλες δόσεις πραγματικότητας στην καθημερινή του ζωή».
Από πού αντλείτε τα θέματα για τα παραμύθια σας;
«Από τα λεκτικά λάθη που κάνω αλλά και από τη συναναστροφή μου με τους αναγνώστες μου. Σε μια συγκέντρωση λοιπόν ρώτησα τα παιδιά τι σημαίνει η λέξη "κλωνοποίηση" και ένα μου απάντησε ότι είναι όταν οι άνθρωποι γίνονται κλόουν. Μου φάνηκε υπέροχη ιδέα και έτσι έγραψα μια ιστορία για τη χώρα των σοβαρών ανθρώπων που μια μέρα αρχίζουν να παρουσιάζουν συμπτώματα... κλονοποίησης, γίνονται δηλαδή κλόουν».
Τι προσόντα πρέπει να διαθέτει ένας συγγραφέας παραμυθιών;
«Πρώτον να έχεις έναν παπαγάλο που να σου ψιθυρίζει στο αυτί παραμύθια· δεύτερον έναν παππού πειρατή και αν διαθέτεις και ένα πράσινο αόρατο καγκουρό για να σε οδηγεί σε όλα αυτά τα μέρη, τότε είσαι ιδανικός συγγραφέας».
Έχετε μετανιώσει για κάτι;
«Είναι άγνωστο το τι μπορεί να κάνει κανείς. Όταν ήμουν μικρός μου άρεσαν τα βότσαλα και όταν φεύγαμε από την παραλία έλεγα στους γονείς μου ότι θέλω να τα πάρω μαζί μου. Έτσι μάζευα μερικά, αλλά πάντα έλεγα ότι πιο πολλά ήταν αυτά που άφηνα. Είναι λοιπόν περισσότερα αυτά που δεν κάνουμε στη ζωή μας».
Ένα παραμύθι είναι μόνο μια φανταστική ιστορία;
«Δεν γράφω παραμύθια για να περάσω μηνύματα ή μια άποψη. Αν ήθελα κάτι τέτοιο, θα έγραφα ένα άρθρο. Ο κόσμος του παραμυθιού δεν πρέπει να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα».
Δώστε μας ένα παράδειγμα.
«Ένα κορίτσι φτιάχνει έναν χιονάνθρωπο και εκφράζει την επιθυμία να μην λιώσει ποτέ. Για να γίνει αυτό λοιπόν, ο χιονάνθρωπος αποφασίζει να πάει στον Βόρειο Πόλο και τελικά τα καταφέρνει και φτάνει. Νιώθει όμως τόσο ευτυχισμένος που λιώνει από τα δάκρυα της ευτυχίας του».
Ποιο είναι το πιο δύσκολο αναγνωστικό κοινό;
«Πολλές φορές έχουμε ξεγελαστεί νομίζοντας ότι αυτό των παιδιών είναι εύκολο. Κι όμως είναι πιο απαιτητικό. Ένα παιδί που ακούει κάτι που δεν το ενδιαφέρει, θα σηκωθεί από τη θέση του, θα κάνει φασαρία. Δεν το ανέχεται».
Τα παιδιά προγράμματα είναι άξια των απαιτήσεων των παιδιών;
«Ποτέ δεν κατάλαβα γιατί τα παιδιά βλέπουν προγράμματα για μεγάλους, ενώ θα έπρεπε τα παιδιά προγράμματα να ήταν τόσο καλά που να τα έβλεπαν οι μεγάλοι».
📖 Αφήγηση
📖 Αφήγηση
Αφήγηση μιας ιστορίας έχουμε όταν παρουσιάζουμε γεγονότα με μια ορισμένη σειρά.
Τα γεγονότα μπορεί να είναι πραγματικά ή φανταστικά.
Η αφήγηση μπορεί να είναι προφορική ή γραπτή.
Όταν η αφήγηση είναι γραπτή, την ονομάζουμε αφήγημα. Το αφήγημα μπορεί να είναι πεζό κείμενο ή έμμετρο κείμενο (ποίημα, τραγούδι).
Είδη αφηγηματικών κειμένων:
Παραμύθια
Μύθοι
Θρύλοι
Απομνημονεύματα
Διηγήματα
Μυθιστορήματα
Βασικά στοιχεία αφηγηματικού κειμένου:
Ο χώρος όπου συμβαίνουν τα γεγονότα (πού;).
Ο χρόνος όπου συμβαίνουν τα γεγονότα (πότε;).
Οι ήρωες της ιστορίας (πρωταγωνιστές και άλλα πρόσωπα που συμμετέχουν).
Η εξέλιξη της ιστορίας (πώς ξεκινάει, προχωράει και τελειώνει η ιστορία).
Οι σκέψεις και τα συναισθήματα των ηρώων ή του αφηγητή της ιστορίας.
Ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της αφήγησης φανταστικής ιστορίας (μύθος, παραμύθι, θρύλος):
Ο χώρος όπου συμβαίνουν τα γεγονότα είναι φανταστικός (π.χ. Λιλιπούπολη) ή αναφέρεται αόριστα (π.χ. Σε μια μακρινή χώρα…).
Ο χρόνος πολλές φορές είναι απροσδιόριστος (π.χ. τα παλιά χρόνια, κάποτε, μια φορά κι έναν καιρό…).
Οι ήρωες είναι φανταστικά πρόσωπα ή ζώα, φυτά, αντικείμενα που προσωποποιούνται.
Μερικά ακόμα χρήσιμα στοιχεία για την αφήγηση…
Για να παρουσιάσουμε τους ήρωες μιας ιστορίας, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε κάποια στοιχεία που τους προσδιορίζουν, όπως:
Όνομα (Νίκος, Χιονάτη).
Επάγγελμα (ο γιατρός, μια νοικοκυρά).
Φύλο (ένας άντρας).
Ηλικία (ένας τριαντάχρονος, ένα παιδί).
Καταγωγή (η Κινεζούλα).
Σχέση-συγγένεια (ο φίλος μου, η μητέρα μου).
Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό (το μαύρο πουλί, ο γαλανομάτης).
Χαρακτηρισμό (ο νευρικός κύριος, ένας τρελός επιστήμονας).
Οικογενειακή-κοινωνική κατάσταση (οι νιόπαντροι, ο άνεργος).
🗒️ Φύλλα εργασίας
🗒️ Φύλλα εργασίας
Page updated
Google Sites
Report abuse