Με μια ματιά...
Η θερμότητα ρέει από τα σώματα με υψηλότερη θερμοκρασία στα σώματα με χαμηλότερη.
•Ανάλογα με τη θερμοκρασία ένα σώμα μπορεί να είναι στερεό, υγρό ή αέριο.
Η μετατροπή από τη στερεή στην υγρή φυσική κατάσταση ονομάζεται τήξη, ενώ από την υγρή στη στερεή, πήξη.
Η θερμοκρασία τήξης των καθαρών ουσιών είναι ίση με τη θερμοκρασία πήξης τους και χαρακτηριστική για κάθε ουσία.
Η μετατροπή από την υγρή στην αέρια φυσική κατάσταση γίνεται με δύο τρόπους, την εξάτμιση και τον βρασμό.
Η εξάτμιση γίνεται μόνο από την ελεύθερη επιφάνεια του υγρού. Ο βρασμός, αντίθετα, γίνεται σε όλη τη μάζα του υγρού.
Η θερμοκρασία βρασμού είναι χαρακτηριστική για κάθε καθαρή ουσία.
Η μετατροπή από την αέρια στην υγρή φυσική κατάσταση ονομάζεται υγροποίηση ή συμπύκνωση.
Όταν ένα στερεό, υγρό ή αέριο παίρνει ενέργεια, όταν θερμαίνεται, διαστέλλεται. Αντίθετα, όταν δίνει ενέργεια, όταν ψύχεται, συστέλλεται.
Γλωσσάρι...
Θερμική ενέργεια ονομάζουμε την κινητική ενέργεια των μορίων ενός σώματος λόγω των συνεχών και τυχαίων κινήσεών τους.
Θερμότητα ονομάζουμε την ενέργεια μόνο όταν ρέει από ένα σώμα σ' ένα άλλο λόγω της διαφορετικής τους θερμοκρασίας.
Τήξη ονομάζουμε τη μετατροπή της φυσικής κατάστασης ενός σώματος από στερεή σε υγρή.
Πήξη ονομάζουμε τη μετατροπή της φυσικής κατάστασης ενός σώματος από υγρή σε στερεή.
Εξάτμιση ονομάζουμε τη μετατροπή της φυσικής κατάστασης ενός σώματος από υγρή σε αέρια, όταν αυτό συμβαίνει στην επιφάνεια του σώματος.
Βρασμό ονομάζoυμε τη μετατροπή της φυσικής κατάστασης ενός σώματος από υγρή σε αέρια, όταν αυτό συμβαίνει σε όλη τη μάζα του σώματος.
Συμπύκνωση ή υγροποίηση ονομάζουμε τη μετατροπή της φυσικής κατάστασης ενός σώματος από αέρια σε υγρή.
Η θερμότητα είναι παρούσα σε κάθε μεταβολή και σε κάθε έκφραση της ζωής μας.
Είναι η θερμότητα που παίρνουμε από τον Ήλιο αυτή που κάνει τη Γη αρκετά ζεστή, ώστε να υπάρχει ζωή.
Ζεσταινόμαστε ή κρυώνουμε ανάλογα με τη διαθέσιμη ποσότητα ενέργειας.
Οι πάγοι λιώνουν όταν παίρνουν θερμότητα και ανεβαίνει η θερμοκρασία τους και το νερό εξατμίζεται τις ζεστές καλοκαιρινές μέρες.
Είναι η αύξηση της θερμικής ενέργειας στο σώμα μας που προκαλεί τον πυρετό όταν είμαστε άρρωστοι και η θερμότητα που κάνει τα σώματα να αλλάζουν χρώμα.
Τα σώματα, άλλα πολύ και άλλα λίγο, αυξάνουν τον όγκο τους όταν θερμαίνονται και γι' αυτό πρέπει να αφήνουμε κενά ανάμεσά τους όταν θέλουμε να φτιάξουμε κατασκευές που να είναι ασφαλείς.
Η σημασία της θερμότητας έχει περάσει στην καθημερινή μας ζωή μέσα από την εμπειρία:
«Τις πιο θερμές ευχές μου!», λέμε σε κάποιον που αγαπάμε.
«Είσαι ψυχρός απέναντί μου», λέμε στον φίλο μας όταν νομίζουμε ότι έχει θυμώσει.
«Είναι κακός, ψυχρός κι ανάποδος», λέμε γι' αυτόν που δε συμπαθούμε.
Φιλλένια Σιδέρη - Νότα Λαζαράκη
Η θερμότητα είναι μια μορφή ενέργειας. Είναι παρούσα σε κάθε μεταβολή και σε κάθε έκφραση της ζωής μας. Ζεσταινόμαστε ή κρυώνουμε ανάλογα με τη διαθέσιμη ποσότητα θερμότητας.
Η βασική πηγή ενέργειας για τη Γη είναι ο Ήλιος. Τον χειμώνα η ενέργεια που φτάνει σε μας από τον Ήλιο είναι λιγότερη απ' ό,τι το καλοκαίρι, γι’ αυτό η θερμοκρασία είναι χαμηλότερη. Τον χειμώνα χρειαζόμαστε συμπληρωματική ενέργεια, για να θερμάνουμε τους χώρους στους οποίους ζούμε.
Για να μετρήσουμε τη θερμοκρασία με ακρίβεια, χρησιμοποιούμε ειδικά όργανα, τα θερμόμετρα.
Ο Σουηδός αστρονόμος A. Celcius (Άντερς Κέλσιος) κατασκεύασε την εκατονταβάθμια κλίμακα μέτρησης της θερμοκρασίας, που πήρε το όνομά του.
📖 Τρεις κλίμακες μέτρησης της θερμοκρασίας
Έχετε αναρωτηθεί ποτέ γιατί σε κάποιες χώρες λένε ότι έχει 30 βαθμούς Κελσίου ζέστη, ενώ σε άλλες μιλούν για 86 βαθμούς Φαρενάιτ; Ας γνωρίσουμε τις τρεις κύριες κλίμακες που χρησιμοποιούμε για να μετρήσουμε τη θερμοκρασία.
Κλίμακα Κελσίου (°C)
Αυτή είναι η κλίμακα που χρησιμοποιούμε στην Ελλάδα και στις περισσότερες χώρες του κόσμου! Ο Άντερς Κέλσιους από τη Σουηδία την εφηύρε το 1742.
Στους 0°C το νερό παγώνει (γίνεται πάγος).
Στους 100°C το νερό βράζει (γίνεται ατμός).
Η φυσιολογική θερμοκρασία του σώματός μας είναι περίπου 37°C.
Μια ζεστή καλοκαιρινή μέρα μπορεί να έχει 30°C
Κλίμακα Φαρενάιτ (°F)
Χρησιμοποιείται κυρίως στις ΗΠΑ. Ο Γερμανός Γκάμπριελ Φαρενάιτ την εφηύρε το 1724.
Στους 32°F το νερό παγώνει.
Στους 212°F το νερό βράζει.
Η φυσιολογική θερμοκρασία του σώματός μας είναι περίπου 98,6°F.
Μια ζεστή καλοκαιρινή μέρα με 30°C είναι 86°F.
Κλίμακα Κέλβιν (K)
Αυτή είναι η κλίμακα που χρησιμοποιούν οι επιστήμονες! Δημιουργήθηκε από τον Λόρδο Κέλβιν το 1848. Το ιδιαίτερο με την κλίμακα Κέλβιν είναι ότι δεν χρησιμοποιούμε το σύμβολο «βαθμοί» (°) -λέμε απλά Κέλβιν (K).
0K είναι η απόλυτη μηδενική θερμοκρασία -η πιο κρύα θερμοκρασία που μπορεί να υπάρξει!
Το νερό παγώνει στους 273.15K
Το νερό βράζει στους 373.15K
Η θερμοκρασία του διαστήματος είναι περίπου 2.7K
Πώς μετατρέπουμε από τη μία κλίμακα στην άλλη;
Από Κελσίου σε Φαρενάιτ: (°C × 9/5) + 32 = °F
Από Φαρενάιτ σε Κελσίου: (°F − 32) × 5/9 = °C
Από Κελσίου σε Κέλβιν: °C + 273.15 = K
Δοκιμάστε να μετατρέψετε μόνοι σας τη σημερινή θερμοκρασία από Κελσίου σε Φαρενάιτ και Κέλβιν!
Η θερμότητα ρέει πάντα από τα σώματα που έχουν υψηλότερη θερμοκρασία προς τα σώματα που έχουν χαμηλότερη θερμοκρασία.
Η ροή θερμότητας σταματά όταν τα δύο σώματα αποκτήσουν την ίδια θερμοκρασία (θερμική ισορροπία).
Θερμική ενέργεια έχουν τα σώματα λόγω της συνεχούς & τυχαίας κίνησης των μορίων τους. Όσο πιο υψηλή είναι η θερμοκρασία ενός σώματος, τόσο πιο πολύ κινούνται τα μόριά του.
Όταν ένα σώμα απορροφά θερμότητα, τα μόριά του κινούνται περισσότερο και η θερμοκρασία του αυξάνεται.
Και στις τρεις εικόνες έχουμε νερό. Υπάρχει όμως διαφορά στη φυσική του κατάσταση. Στην 1η έχουμε νερό σε υγρή κατάσταση, στη 2η σε στερεή κατάσταση και στην 3η σε αέρια κατάσταση.
Η φυσική κατάσταση ενός σώματος μπορεί να αλλάξει, όταν αλλάξουν οι συνθήκες στις οποίες βρίσκεται. Οι μεταβολές στη φυσική κατάσταση ενός σώματος είναι μεταβολές στην ενέργεια που περιέχει.
Τα υγρά που εξατμίζονται γρήγορα ονομάζονται πτητικά (αιθέρας, αμμωνία, βενζίνη, οινόπνευμα, αρώματα).
Τα υγρά που εξατμίζονται πολύ αργά ονομάζονται μη πτητικά (λάδι, ορυκτέλαια).
👀 Καταστάσεις της ύλης
👀 Ο κύκλος του νερού
Το σημείο βρασμού του αποσταγμένου νερού είναι 100 οC.
Το νερό της βρύσης περιέχει διαλυμένες και άλλες ουσίες και γι' αυτό βράζει σε υψηλότερη θερμοκρασία από το καθαρό νερό.
Κάθε σώμα με θερμοκρασία μεγαλύτερη από το σημείο βρασμού του είναι αέριο.
Διαστολή ονομάζεται το φαινόμενο της αύξησης των διαστάσεων ενός υλικού σώματος, όταν θερμαίνεται (όταν παίρνει ενέργεια).
Συστολή ονομάζεται το φαινόμενο της ελάττωσης των διαστάσεων ενός υλικού σώματος, όταν ψύχεται (όταν δίνει ενέργεια).
Όταν ένα σώμα θερμαίνεται, τα μόρια του αρχίζουν να κινούνται με μεγαλύτερες ταχύτητες και απομακρύνονται το ένα από τ’ άλλο, με αποτέλεσμα να καταλαμβάνουν περισσότερο χώρο, δηλαδή το σώμα διαστέλλεται.
👀 Εφαρμογές της διαστολής των στερεών
👀 Εφαρμογές διαστολής υγρών
Στα θερμόμετρα υδραργύρου ή οινοπνεύματος η στάθμη του υγρού ανεβαίνει, όταν η θερμοκρασία αυξάνεται, και κατεβαίνει, όταν η θερμοκρασία μειώνεται.
Αυτόματη πυρόσβεση: Όταν ξεσπάει πυρκαγιά, η θερμοκρασία αυξάνεται και το υγρό στην αμπούλα διαστέλλεται, οπότε σπάει το γυαλί που φράζει την παροχή νερού και το νερό ρέει ελεύθερα σβήνοντας τη φωτιά.
Δεν γεμίζουμε τα βυτία μέχρι επάνω, γιατί τα υγρά που μεταφέρουν τα βυτία διαστέλλονται με την αύξηση της θερμοκρασίας. Πρέπει λοιπόν να υπάρχει άδειος χώρος στο βυτίο για να μην προκληθούν ζημιές.
📖 Ανώμαλη διαστολή νερού
Το νερό έχει ιδιαίτερη συμπεριφορά στις μεταβολές της θερμοκρασίας. Πάνω από τους 4 οC συμπεριφέρεται όπως όλα τα υγρά. Κάτω από τους 4 οC η διαστολή του είναι ανώμαλη. Από τους 4 οC έως τους 0 οC ο όγκος του μεγαλώνει.
Αυτή η ανωμαλία έχει μεγάλη σημασία για τη διατήρηση της ζωής! Λόγω αυτής της ανώμαλης διαστολής που παρουσιάζει το νερό, το στρώμα νερού θερμοκρασίας 4 ºC, μιας και είναι το πιο βαρύ, βυθίζεται στον πυθμένα μιας λίμνη ή μιας θάλασσας, ενώ το πιο παγωμένο στρώμα μένει στην επιφάνεια. Επομένως, τον χειμώνα, η επιφάνεια του νερού είναι η πρώτη που θα παγώσει και, μιας και ο πάγος είναι κακός αγωγός της θερμότητας, το λεπτό στρώμα πάγου που σχηματίζεται στην επιφάνεια μονώνει το υπόλοιπο σώμα νερού από το κρύο του χειμώνα, με αποτέλεσμα η υδρόβια ζωή να μπορεί να επιβιώσει.
Όταν τα αέρια θερμαίνονται, όταν δηλαδή παίρνουν ενέργεια, διαστέλλονται. Όταν ψύχονται, δηλαδή όταν δίνουν ενέργεια, συστέλλονται.